Il propiest da Mengia
Co avais Vus cun ils propiests? Faschais insumma? E vegnis da tegnair els? E savais Vus era, pertge che Vus faschais u na faschais betg? – Jau hai adina puspè fatg il propiest da betg far propiests pli. Ed adina puspè hai jau rut quest propiest. Sto esser che far propiests è insatge tipic uman. En sasez vulain nus il bun. La voluntad fiss qua, ma i manca la perseveranza da realisar quest bun. Latiers vegn – almain tar mai – il fatg che jau sun fitg creativa enten chattar stgisas e ma dir: Oz hai jau in ferm motiv da far in’excepziun.
Il pli malfidaivla sun jau envers propiests generals, quels che cumenzan cun «damaun» ubain cun «a partir da damaun …». A partir da damaun vi jau ziplar damain tschigulatta durant l’entir di. Damaun fatsch jau definitivamain urden en la stgaffa da vestgadira e lasch svanir las giaccas che jau n’hai betg tutgà en pli dapi diesch onns.
Cun il temp hai jau fatg persenn che quai cun ils propiest generals «a partir da damaun» na funcziunescha mai. Sche insumma in propiest, lura sto el esser concret e determinà. Ed jau stoss savair pertge che jau vi far quai e laschar tschai.
Avant insaquantas emnas avain mes um ed jau fatg in propiest fitg concret. L’idea per quest propiest è vegnida da nossa amia Mengia. Ed ella ha survegnì quest impuls da Marco. Betg mo ella, mabain anc blers auters, tranter quels essan stads era nus. E quai è stà uschia: Ils trais d’october 2025 avain nus envidà a la segund davosa saira da «da cuminonza a Ruschein – la sera dils treis». Il tema era «nossa stizun dil vitg – sia valeta e sia impurtonza». Stizuns u butias dal vitg èn stadas ils ultims mais adina puspè in grond tema en las medias grischunas. Tut che las lauda e punctuescha quant impurtantas ch’ellas sajan – era per la cuminanza, per entupadas e per il bun spiert en in vitg. Ma en sasez sa mintgin che la stizun dal vitg na po betg surviver mo da pleds e da la bun’aria. Basta, a la saira «da cuminonza» ha Marco, il president da la «Cooperativa Stizun Ruschein» fatg ina constataziun zunt concreta. El ha menziunà quantas chasadas, abitadas permanentamain che Ruschein e Ladir han. Ed el ha fatg il suandant quint: Sche tut questas chasadas cumpran mintg’emna per totalmain 44 francs e 10 raps rauba en la stizun, lura po ella surviver.
Il surviver va natiralmain anc pli lev, era grazia a manaschis gastronomics e grazia a tut quels e quellas da chasas ed abitaziuns da vacanzas che van frequentamain en stizun. Sch’ins resguarda pia ina stizun dal vitg sco insatge bun, lura èsi da far insatge persuenter. Il bun n’exista para betg da sasez. Erich Kästner aveva ditg: «Es gibt nichts Gutes, ausser: Man tut es!» Mengia ha ditg a nus insaquants dis suenter la saira «da cuminonza»: Jau hai fatg il ferm propiest da suandar la proposta concreta da Marco.
Sche Vus abitais en in vitg cun ina stizun che pudess forsa era cupitgar ils proxims onns, e sche Vus deplorassas quai, e sche Vus n’avais anc betg in propiest per il 2026, lura fiss quai forsa in impuls era per Vus. La finala na chatt’ins betg mintga di in propiest uschè concret e determinà sco quel da Mengia, in en francs e raps.
Gust da leger dapli?