Il Güdisch federel stu valüter il process democratic

Üna valütaziun profuonda da la sentenzcha dal Güdisch superiur dal Grischun tres il Güdisch federel – que pretenda il recurrent Cornel Widmer da S-chanf annunzchand ch’el tira inavaunt sieu recuors a la pü ota instanza giuridica da la Svizra. Ch’el inclegia la refüsa dal Güdisch superiur «scu violaziun dals drets fundamentels democratics sün üna furmaziun libra d’opiniun», scriva’l in üna comunicaziun da medias. S-chars duos eivnas aunz la votumaziun a l’urna dals 17 avuost 2025 vaiva Cornel Widmer inoltro ün recuors davart il dret da vuscher e pretais cha la votumaziun vegna sistida u annulleda zievatiers. Il Güdisch superiur dal Grischun ho refüso quel recuors ils 21 november.

Missiva criticheda

Las votantas e’ls votants dals ündesch cumüns d’Engiadin’Ota vaivan in quella votumaziun decis davart duos dumandas: Prüma d’annuller la decisiun tratta ot ans avaunt, cur cha ün’investiziun dad 8,5 milliuns francs d’eira gnida appruveda per ün proget da renovaziun chi nun es mê gnieu realiso. E seguonda d’investir 38 milliuns francs per üna prüma etappa da renovaziun da la plazza aviatica a Samedan e da der üna garanzia per ün ulteriur credit da 20 milliuns francs.

Tenor l’opiniun da Cornel Widmer, chi tschainta auncha fin la fin dal 2025 illa cumischiun sindicatoria da l’organisaziun purtedra da la plazza aviatica Infra (guarda eir boxa), nun ho il suveraun però pudieu decider bain infurmo ed equilibro davart quellas duos dumandas. Perque cha que nu saja mê gnieu sclarieu transparentamaing che chi’d es insomma capito culs raps appruvos l’an 2017. E perque cha’l proget da renovaziun actuel saja gnieu scumparti in ün möd na permiss in duos etappas e preschanto illa missiva sainza üna seriusa valütaziun dals cuosts.

Annullaziun be tar irregulariteds considerablas

Il Güdisch superiur dal Grischun vaiva in sia sentenzcha però refüso tuot las objecziuns dal recurrent scu fosas u na relevantas avuonda per constater üna violaziun da l’artichel 34 da la constituziun federela. Quel garantescha la furmaziun libra d’opiniun e la votaziun na falsificheda.

«Eir scha que vegnan constatos maungels avaunt üna votumaziun u düraunt quella, es la votumaziun tenor giurisdicziun dal Güdisch federel be d’annuller i’l cas cha las irregulariteds sun considerablas e pudessan avair influenzo il resultat», scriva il Güdisch superiur in sia sentenzcha dals 21 november. El recugnuoscha bainschi cha la missiva nu spieghescha perche precis cha’l prüm proget da renovaziun, quel da l’an 2017, nun es gratagio. Ma agiundscha zieva eir cha’l naufragi da quel proget saja gnieu discuto eir illas medias e chi saja dad ir oura da que «cha’ls votants infurmos mediocramaing s’haun pudieu furmer ün’egna opiniun grazcha a la discussiun vasta davart la tematica sur püs ans.» Ed el referescha eir al resultat da la votumaziun dals 17 avuost 2025: Tar la prüma dumanda ho üna magiurited da bundant 74 % dit SCHI a la proposta d’annuller la decisiun populera dal 2017. «La pussibilted cha la votumaziun vess purto ün oter resultat sainza quels maungels presumptivs nu po suot quistas cundiziuns seriusamaing gnir considereda», sto illa sentenzcha.

Spargner cuosts sainza preciser cuosts

Eir a reguard la seguonda dumanda da votumaziun, quella per üna finanziaziun publica da 38 milliuns francs per ün nouv proget da renovaziun, nun es il Güdisch superiur dal Grischun segui als argumaints dal recurrent: El recugnuoscha cha illa missiva nu saja effectivmaing na gnieu preschanto al suveraun ün proget da fabricaziun concret u ün preventiv chi mussess, per che precis cha’ls 38 milliuns francs vegnan dos oura. Ma il Güdisch segua a l’argumantaziun da l’Infra cha l’elavuraziun d’ün proget concret e d’ün preventiv vess chaschuno cuosts considerabels auncha aunz cha las votantas e’ls votants haun trat üna decisiun da princip.

Impü es il Güdisch superiur eir da l’opiniun chi saja sto dret da preschanter al suveraun intaunt be la prüma etappa da renovaziun, l’uscheditta etappa 2/a chi cumpiglia traunter oter la fabricaziun d’ün nouv stabilimaint da gestiun, d’ün restorant e d’üna saiv intuorn l’areal. Illa etappa 2/b – previsa zieva l’an 2031 – dess alura gnir renoveda la pista. Quaunt cha quella etappa custaro ünsocura nun es intaunt cuntschaint publicamaing e nu vain tematiso illa missiva.

Tenor Cornel Widmer es quella spartiziun da la renovaziun in duos etappas üna strategia democraticamaing na tolerabla chi zuppainta ils cuosts effectivs, perque cha’l suveraun nun hegia uscheja üngüna pussibilited plausibla da refüser la seguonda etappa.

Però eir tar quista dumanda es il Güdisch superiur segui a l’argumantaziun da l’Infra cha nu’s tratta tar las etappas da renovaziun 2/a e 2/b d’ün proget da renovaziun cumplessiv. E darcho referescha’l in sia sentenzcha al resultat da la votumaziun, tar il quêl bundant 54 % da las votantas e’ls votants haun dit SCHI al proget da renovaziun.

«Il sguaz da raps publics nu po cuntinuer»

Precis quel aspet illa argumantaziun dal Güdisch superiur dal Grischun – la referenza als resultats clers da la votumaziun – preoccupa al recurrent Cornel Widmer scu indizi particulermaing dubius «chi cuntradescha fundamentelmaing ad üna giurisprudenza seriusa concernent la valütaziun e refüsa d’ün recuors davart ils drets da vuscher.»

El accentuescha in sia comunicaziun eir ch’el sustegna vairamaing üna renovaziun da la plazza aviatica, ma cha’ls cuosts preschantos sajan bger massa ots. «Il sguaz da raps publics nu po cuntinuer» scriva’l e ch’el ponderescha eir oters pass zieva ch’ün proget concret es sün maisa ed independentamaing da la decisiun giuridica cha’l Güdisch federel traro scu ultima instanza.

L’Infra svess ho commento la decisiun da trer inavaunt il recuors al Güdisch federel be s-chars: Ch’ella piglia cugnuschentscha da quella e ch’uscheja nun exista inavaunt na la sgürezza giuridica, scriv’la in üna cuorta comunicaziun da medias aunz Nadel. Già zieva la votumaziun dals 17 avuost vaivan ils respunsabels da la plazza aviatica comunicho da nu svilupper inavaunt il proget intaunt cha la decisiun populera vain auncha tratteda dals güdischs. Cura e cu cha que vo inavaunt culla renovaziun da la plazza aviatica a Samedan restaro dimena auncha ün temp intschert.