Sentiu ina gronda engrazieivladad

«Jeu sun lu naven per ina jamna.» Quei ha Venanzi Caduff getg l’entschatta november 2025 a sia dunna. «Nua vas?» «Ell’Ucraina.» «Aha.» Ei sto esser che la dunna da Venanzi Caduff ei disada che siu mariu ei spert promts per ina ni l’autra aventura. «Jeu vai giu exact in’ura temps per sedecider, sche jeu sun promts da manischar in auto dalla Svizra entochen ella Ucraina.»  Buc enzanua el vest dalla Ucraina, na entochen Charkiw in marcau da dus milliuns habitonts che sesanfla sulet 20 kilometers dil cunfin dalla Russia. In marcau ch’ei all’entschatta dalla uiara staus per in cuort temps occupaus dalla armada russa. In marcau che vegn cuntinuadamein attaccaus da dronas russas. Tema? Na, gi Venanzi Caduff ch’ei carschius si e che viva a Tavanasa. «Jeu vai en in pèr jamnas 80 onns e vai giu ina bellezia veta, tgei duei jeu aunc temer.»

Engaschi per l’Ucraina

Venanzi Caduff s’engascha gi dapi in pèr onns per l’Ucraina. El segida da Tavanasa anora cun siu amitg Ignaz Derungs da rimnar rauba per tarmetter quella en direcziun ost. «Nus luvrein cun l’organisaziun d’agid Humanosch, ina organisaziun dalla Pologna.» Thomas Schmid, in burgheis svizzer cun ragischs en Pologna representa Humanosch en Svizra. «El ha cumprau quater autos vegls en Svizra per l’Ucraina.» Quater autos ha Thomas Schmid cumprau e sulet treis manischunzs ha el giu a disposiziun. «Aschia ch’el ha dumandau mei da manischar in dils autos dalla Svizra entochen e Charkiw.» 

Venanzi Caduff gi ch’els seigien carrai culs quater autos 2765 kilometers naven dalla Svizra via la Tiara tudestga en direcziun da Dresden tras la Pologna cun durmir a Krakau. Da leu anora tras l’entira Ucraina per contonscher la finala Charkiw. «La sonda ils otg da november 2025 avonmiezgi havein nus bandunau la Svizra e la dumengia ils nov da november 2025 da miezgi essan nus arrivai a Charkiw.» Venanzi Caduff tschontscha da miserabla aura, plievgia e nebla, neiv e quei che pertucca il tschancun tras l’Ucraina da vias miserablas.

«Dapi quater onns sesanfla l’Ucraina ell’uiara, da pinar las vias ha negin peda.» Il viadi cun auto tras l’Ucraina ei stau per il manischunz da Tavanasa la part la pli prigulusa. «Nus savein insumma buca s’imaginar co ils Ucrains van cun auto, forsa san ins silpli paregliar quei cul traffic ell’Italia, semplamein caotic.» Ina ga ni l’autra eis el sebrattaus al guvernagl cun Ignaz Derungs che ha accumpignau siu amitg sin viadi entochen Charkiw.

La uiara ei omnipresenta

«Tscheu e leu vesan ins el marcau casas tuccadas da dronas», tradescha Venanzi Caduff. Casas ferm donnegiadas e pervia dalla detonaziun dallas bumbas sfraccan las finiastras egl entir quartier. Il Sursilvan discuora dad ina uirara tschuffa ch’ils Russ meinan per gronda part encunter la populaziun civila. Ed el attribuescha a quella populaziun ina ferma veglia da far frunt e da puspei metter en stan e reparar ils donns. «Per gronda part eis ei glieud pli passada ni cun impediment che dismetta il dischuorden caschunaus dallas bumbas.» Venanzi Caduff menziuna il tancadi cuort avon Charkiw ch’ei vegnius donnegiaus fermamein dad ina attacca russa. «Suenter dus gis funcziunava il tancadi puspei.»

Sentiu ha Venanzi Caduff ina gronda engrazieivladad per il sustegn che vegn dalla Svizra. «Duas dunnas che han representau ina scola che nus havein susteniu ein viagiadas 150 kilometers per entupar nus e per engraziar.» Spontan ei il Sursilvan scuntraus cun in giuven miedi en survetsch militar che carrava cun in auto vegl ch’era antruras en possess da Venanzi Caduff e ch’el ha gia pli baul tarmess ella Ucraina. «Quei um giuven ha enconuschiu mei e quei ha impressiunau e commuentau mei.» Ordvart dil marcau, pli datier al cunfin russ han ils dus Sursilvans viu dabia casas destruidas e fugitivs dalla Ucraina che ston untgir ils cumbats al cunfin. «Quels vegnan cun nuot auter che lur pintga bagascha ch’els portan cun els.» Il Sursilvan resda dad ina giuvna miedia che tgirava ils fugitivs e ch’era alla fin da sias forzas. «Ella haveva gest quei gi natalezi.» Malgrad tut ils problems che la populaziun ei confruntada ha Venanzi Caduff sentiu ina gronda veglia da dar damogn al mintgagi. «Ei han tuttavia buca piars la bunaveglia e nus havein era giu dabia da rir.»

Turnaus suenter in’jamna

Exact suenter in’jamna ha Venanzi Caduff saviu annunziar il retuorn a casa a Tavanasa. Suenter in viadi cun auto entochen Warschau e da leu cugl aviun a Turitg. Las impressiuns dil viadi ein omnipresentas e documentadas en in cudisch da fotografias. «Il giavisch dad ir inaga ella Ucraina era adina avon maun.» Dalla decisiun spontana ei Venanzi Caduff insumma buca s’enriclaus. Igl um che contonscha prest siu 80avel onn da naschientscha ei carschius si a Tavanasa cun siat fargliuns. «Jeu hai passentau ina gronda part da mia veta al guvernagl digl auto da vitgira.» Cun 14 onns ha el manischau in tal vehichel per l’emprema ga sin in plazzal. «In emprendissadi vai jeu mai fatg, jeu vai denton empriu da luvrar e star sin atgna comba.» E per igl um che va aunc regularmein cun töf eis ei mai stau in tema da buca s’engaschar per la cuminonza, seigi ei per quella da Tavanasa ni per quella dalla Ucraina. «Jeu sedamondel denton co nus cheu en Svizra dumignassen ina tala situaziun sco quei che la populaziun dalla Ucraina sto dumignar.»