In gir culs freestyle-architects

I nu sarà güst ün manster cha blers uffants nomnan a la dumonda che chi vöglian gnir cur chi sun gronds. Ma per Curdin Erni e Nicola Stecher esa vairamaing ün da quels, ün manster da sömmi. Dürant l’inviern fabrichan e mantegna els il Snowpark i’l territori da skis Motta Naluns sur Scuol: Ils kickers, rails ed oters obstaculs per quellas e quels chi han lungurus fond be stortas sülla pista.

E schi s’es in viadi cun els la bunura bod, amo avant cha la pendiculara maina sü las schurmas da skiunzas e snowboarders, as tschüffa eir ün’impreschiun perche chi sun uschè inchantats da lur manster. Almain pro la visita cuort avant Silvester, ad ün da quellas bunuras da bellezza, cur cha la chadaina da muntognas da tschella vart da la val es pür amo üna siluetta naira ed i nu’s doda oter sco il schuschurar dals chanuns da naiv.

14 tonnas sün 20-50 centimeters naiv

Per Curdin Erni cumainza il di da lavur quista bunura a las set ed ün quart, cur cha trais cabinas mainan sü ün prüm tröp da collavuraturas e collavuraturs sül territori da skis – e düra dürant la stagiun d’inviern sainz’oter eir üna jada fin la saira las set. «Apaina chi’d es naiv avuonda ans mettaina vi da la lavur», discha’l, «quist on suna i la fin da november la prüma jada culla maschina da pista tras il Snowpark.»

Daspö lura è’l cun sia squadra, cun Nicola Stecher, Simon Quadroni e Fabiana Schmied, landervia a fabrichar e mantegner la pista chi dombrarà var 45 differents obstaculs, cur ch’ella es cumpletta. Schi’s tratta da metter ad ir ils rails e las boxas, piglna  per man las palas. «Ma intant eschna vi dal far ils sigls, quai voul dir cha nus fain bler cullas maschinas.»

El sezza illa cabina d’üna da quellas maschinas, suot el sun passa 500 forzas e 14 tonnas, cun ün man manouvrescha’l il joystick e cun tschel muossa’l sün ün monitur. Sün quel as vezza la cuntrada intuorn la maschina in differentas culurs. «Quai es ün da noss plü importants instrumaints, quel muossa quant grossa cha la vetta da naiv es.» Intant sun sül monitur amo visibels magara blers flachs cotschens, orandschs e gelgs – quai chi correspuonda ad üna vetta da naiv na plü grossa co 50 centimeters. «Il plü nosch es schi’s stumpla aint merda aint il parc», declera il manisunz, «quella poust intant bain darcheu suogliar, ma vers prümavaira vain’la darcheu oura.» E cun mincha flach s-chür illa cuverta alba algua la naiva intuorn ün zich plü svelt.

Ils chanuns dictan il tempo da construcziun

Curdin Erni ferma sia maschina sper ün chanun da naiv e contaimpla il mantunet cha quella ha prodot la not passada. «Che cha nus pudain far vain intant dictà da la producziun da naiv artificiala», explicha’l. E quella d’eira i’ls dis avant Silvester plütöst modesta, perquai cha’l termometer es sü quia i eir dürant la not be pac suot nolla. «Cur cha la temperatura va giò sün minus 15 grads pudaina far ir ils chanuns culla capacità maximala, lura prodüna var ses jadas uschè blera naiv sco uossa.»

Quel zich cha’ls chanuns han prodüt la not passada stumplarana quista bunura sün ün kicker da la L-Line, la lingia tras il parc culs sigls ils plü gronds e’ls obstaculs ils plü greivs. Dasper quella sun intant fingià avertas las lingias XS e S, quellas per atletas ed atlets cun ün zich damain curaschi o chi sun amo novizs illa disciplina da freestyle. Per fabrichar las lingias M e L douvrna daplü naiv, dimena sun ils constructurs eir plü dependents da la producziun da naiv artificiala.

Cur ch’el stumpla cun sia maschina ün o tschel meter cubic naiv fin süsom il kicker, muossa il monitur illa cabina ün bel flach blau s-chür: Passa ses meters ot es il mantun fingià – e crescha cun mincha gir da la maschina amo ün zich.

Il parc es creschü tant sco l’incletta

Daspö 20 ons fa Curdin Erni intant quista lavur. Imprais ha’l vairamaing electriker, «ma quai nu’m plaschaiva, eu lavur jent cun roba plü gronda.» Davo ün pêr ons pro la firma Garaventa chi fabricha pendicularas sün tuot il muond til ha l’anteriur directer lura ingaschà sü Motta Naluns, vairamaing in ün’otra funcziun. «Ma eu laiva da prüma davent ir aint il Snowpark e quai ha lura eir funcziunà.» Fingià avant ch’el es gnü pajà per quella lavur, güdaiva il anteriur magister da snowboard eir sco voluntari a metter ad ir ün pêr bels kickers i’l territori da skis.

Ch’in quels 20 ons ch’el fa quai uossa professiunalmaing s’haja müdà bler, quinta’l: «Ils sigls, las maschinas, la naiv. Il parc es creschü schnuaivel, ma cul temp eir l’incletta per quel.» I sarà bain la plü chara pista dal territori, suppuona Curdin Erni. Ma ils commentaris cha quai cuosta massa bler, cha quella lavur nu renda – quels nu doda’l hoz plü. «Eu constat alch oter: Il prüm giast chi’d es hoz passà giò da quia – ün mattin – quel es i tras il parc. Intant ha’l fat la lingia XS, ün di farà’l lura forsa la M-Line ed in 20 ons speraina ch’el tuorna lura cun sia famiglia.»

Üna jada vaivna dürant ün pêr dis miss sü üna barriera optica pro l’entrada i’l Snowpark, per dombrar üna jada quants chi passan insè dürant la stagiun ota tras il parc. «Nus d’eiran svess stuts», as regorda’l, «quai d’eiran intuorn otmilli giasts in ün di.» Plü o main la mità da quellas e quels chi van amunt culla s-chabellera da Schlivera tuornan aval tras il parc, ha muossà quella dombraziun. 

«Sco üna gronda famiglia»

«Nus lain spordscher alch als giasts», disch Curdin Erni, «ed eir promouver a las atletas e’ls atlets regiunals cun ambiziuns professiunalas.» Uschè sco Ursina Haller, seis frar Christian, Elena Könz e Bianca Gisler chi han perfecziunà lur sigls e trics eir i’l Snowpark a Scuol. «Eir uossa vaina ün pêr giuvens chi dan brutal gas.» E quels fan propostas per nouvs obstaculs o testan ils kickers da la L-Line avant cha quels vegnan drivits per tuots. «Nus eschan sco üna gronda famiglia quia.» Il barat culla classa da sport da l’Institut Otalpin Ftan o cul club da snowboard Umblanas –  eir quel tocca pro la lavur i’l Snowpark.

«Sulet nu rivast grond toc», disch Curdin Erni. E seis sustegn quista bunura, quel riva cul «Bison» manisà da Nicola Stecher da suot insü. Il «Bison» es la maschina da pista chi paisa «be» s-chars desch tonnas, quatter damain co tschellas maschinas da pista, e ha ün pêr forzas plü pac. Per la paja è’la plü agila e flexibla – specialisada per far las lavurs aint il Snowpark.

Ils duos constructurs discutan cuort la situaziun. «Il bler savaina la bunura cun che cha nus cumanzain, ma na cun che cha nus finiran», disch Nicola Stecher. El picha aint la ghimpa, la sua da metal da tschella maschina da pista, davantvart pro’l «Bison». Uschea cha quella po stumplar daplü naiv sü dal kicker sainza girar vöd.

In gir i’l parc eir dürant ils dis libers

Nicola Stecher es intant daspö nouv ons part da la squadra chi fabricha e mantegna il Snowpark. «Eu m’allegr fingià la stà da tuornar darcheu aint il parc. Quai es bod ün pa sco darcheu esser uffant: I s’es dadoura, po fabrichar da tuotta sorts culla naiv, giovar intuorn.» Tuots quels chi lavuran quia as poja inscuntrar eir dürant lur dis libers i’l parc, lura na cun pala in man o illa cabina dal «Bison», ma cul snowboard vi dals peis.

«Nus fain il parc per tuots», disch Nicola Stecher, «ma la motivaziun principala es ch’eu poss las fin d’eivnas svessa ir sur ils kickers e rails.» E Curdin Erni agiundscha: «Eu nu dovress pistas. A mai bastessan il Snowpark ed ün o tschella costa per ir freeride.»

Intant però suna amo in gir cullas maschinas grondas. E la saira pigliarana per mans amo las palas per correger ils stizis cha’ls millis da giasts chi sun passats dürant il di tras il parc han laschà inavo.