«Mai pensà che quai saja pussaivel en Svizra»
La disgrazia en la bar a Crans-Montana cun 40 victimas e bleras persunas blessadas ha schoccà la populaziun svizra. L’incendi bitta in’egliada sin las controllas da la polizia da fieu e co ch’ils manaschis betg sulettamain da la gastronomia èn sensibilisads per las prescripziuns per impedir brischaments.
«Jau sun stà schoccà», di Martin Camichel che ha lavurà fin la fin da l’onn 2025 sco redactur tar la FMR. Schoccà sco bleras e blers da la disgrazia succedida durant la midada da l’onn en ina bar a Crans-Montana. Ina disgrazia che ha chaschunà la mort da 40 persunas e passa 100 persunas blessadas. Da nov maina Martin Camichel cun in collega la Bueno Bar cun restaurant a San Murezzan. «Jau n’hai mai pensà ch’ina tala disgrazia saja pussaivla en Svizra.»
Modesta scolaziun
Avant ses engaschi sco redactur ha Martin Camichel lavurà en diversas bars. Er en talas che sa chattavan en tschalers sco quai che l’ustier da San Murezzan di. Ina gronda conscienza per la segirtad e co sa cuntegnair, sch’il mobigliar piglia fieu en la bar, n’ha el betg sentì durant ses engaschi en la gastronomia. «Quai vegn ussa, suenter la disgrazia a sa midar.» Sco emploià davos la teca n’ha el era betg retschavì blers tips e blera infurmaziun nua ch’ils stizzafieus sa chattan e co ch’els èn da manischar, sch’i fa da basegn. Che las sortidas d’urgenza vegnian magari era serradas per impedir che singuls giasts na possian betg sortir senza pajar na po l’ustier da la Bueno Bar betg confermar. «Quai n’è betg stà il cas là nua che jau hai lavurà.» Vis ha Martin Camichel dentant ina giada u l’autra ch’ina mobiglia u ina decoraziun era plazzada davant la sortida d’urgenza.
Stuì guardar in film
Instrucziun ha Luisa Cadonau retschavì avant passa diesch onns en il «Bierhübeli» a Berna. Durant ses temp sco studenta ha ella lavurà en il manaschi che porscha sulet en la sala da concert plaz ad 800 persunas. «Nus essan vegnids instruids co sa cuntegnair sch’i brischa.» Sco quai che Luisa Cadonau di saja l’instrucziun vegnida da la scheffa da persunal e dad ina persuna dal fatg. «Nus avain era stuì guardar in film ch’ha mussà in incendi en ina bar e la panica ch’impedescha ils giasts da fugir.» Vi da quest film ha ella stuì pensar cura ch’ella ha udì da la disgrazia da Crans-Montana. «Ina situaziun sgarschaivla cun in pievel da festa che realisescha memia tard il privel e che vegn en panica.»
Cussegls tschertgads
Da sveltezza discurra era Gion Tenner, il cumandant dals pumpiers da las vischnancas da Mustér, Tujetsch e Medel Lucmagn en connex cun evacuar persunas ord in local en flommas. «Ils blers n’èn betg conscients quant svelt che fieu e fim sa derasan.» El di ch’ils cussegls dals pumpiers sajan adina puspè dumandads dad hotels u era da chasas da vegls en connex cun impedir brischaments, evacuar persunas e stizzar il fieu. «Pli baud era quella cussegliaziun pli tschertgada che oz.» Il cumandant dals pumpiers vesa main privel da disgrazia tar manaschis ordinaris. «Per regla èn l’equipament da stizzar e las sortidas d’urgenza avant maun e segnads.»
Chapientscha ha Gion Tenner per il persunal che ha durant la lavur da mintgadi autras prioritads che pensar vi dal privel da fieu. «Els èn per gronda part engraziaivels, sch’ins fa attent sin ina u l’autra mancanza.» Dapli privel vesa il cumandant dals pumpiers tar festas sco tschaiver, concerts u teaters nua che bleras persunas èn preschentas en ina sala. «Magari n’èn ils organisaturs betg conscients che las sortidas d’urgenza na lubeschan betg dad emplenir la sala cumplainamain.»
Pli gugent ina controlla dapli
Martin Camichel vegn en paucas emnas er ad avrir in hotel a San Murezzan che appartegna a l’ustaria ed a la Bueno Bar. En sia via professiunala en la gastronomia ha l’ustier ed anteriur redactur era sentì che las controllas e las prescripziuns da la polizia da fieu vegnan magari resentidas dals possessurs dals manaschis per schicana. «Per regla chaschunan quellas prescripziuns dapli custs.» En vista da la disgrazia da Crans-Montana è la devisa da Martin Camichel era visavi a ses manaschi clera: «Pli gugent ina controlla dapli ch’ina memia pauc.» El punctuescha ch’ina tala disgrazia sco quella a Crans-Montana saja sgarschaivla per tut las persunas directamain pertutgadas. «Ella munta dentant era per il possessur dal manaschi e per il mainagestiun in desaster persunal e finanzial.»
Gust da leger dapli?