Via libra per sanar la scoula a Müstair
Il Cumün da Val Müstair po cumanzar a sanar e refar l’edifizi da scoula a Müstair. Ün recuors concernent il dret da vuschar, chi’d es gnü refüsà avant ün mais dal Güdisch superiur dal Grischun, nu vain trat inavant a Losanna. La presidenta dal Cumün da Val Müstair es surleivgiada e spera cha la scoula possa drivir sias portas in duos ons.
Daspö divers ons vain discus, debattà e planisà d’unir tuot las scoulas da la Val Müstair in ün lö, nempe i’l cumplex da la scoula existenta a Müstair (guarda boxa). La stà passada han uffants e magistraglia perfin bandunà las localitats a Müstair e fat müdada illa fracziun da Sta. Maria – per far plazza a la fabrica. In üna fasa transitoria vegnan tuot las scolaras ed ils scolars da tuot ils s-chalins instruits a Sta. Maria, fin cha’l stabilimaint a Müstair sarà pront.
Però daspö la stà regnaiva plü o main quietezza illa scoula svödada a Müstair. La radschun principala es stat ün recuors concernent il dret da vuschar chi’d ha frenà plü gronds pass da fabrica.
Decis da laschar star il recuors
Uossa, sün principi da l’on 2026, paressan dad esser miss our d’via tuot ils obstaculs. Il recuors concernent il dret da vuschar, inoltrà la prümavaira passada e refüsà in november dal Güdisch superiur dal Grischun, nu vain trat inavant al Tribunal federal a Losanna. Quai ha Reto Roussette da la gruppa da recurrents confermà sün dumonda da la FMR: «Sco votantas e votants eschan nus amo adüna da l’opiniun cha l’agir da la suprastanza nu saja stat in uorden, impustüt na il möd d’infuormar la populaziun. Ma resguardond las vistas da success per ün’ulteriura cuntaisa giuridica, eschan nus gnüts a la conclusiun da laschar star da recuorrer a Losanna.»
Reto Roussette ed ils ulteriurs recurrents han adüna darcheu critichà – eir in lur recuors – cha las votantas ed ils votants nu sajan gnüts infuormats inandret ed avuonda in vista a las differentas decisiuns in radunanza cumünala obain a l’urna.
Davo cha’l Güdisch superiur dal Grischun ha refüsà in november lur recuors, vessan els gnü 30 dis temp per trar inavant il cas al Güdisch federal a Losanna. Cun quai ch’els desistan uossa da far quai, es la via libra pella sanaziun da la scoula a Müstair.
Cuntainta da las «bunas nouvas»
La presidenta cumünala in Val Müstair, Gabriella Binkert Becchetti, es natüralmaing cuntainta da las «bunas nouvas» e cha’l cas giuridic es uossa giò d’maisa: «Per nus esa ün grond surleivg, na be pel cumün, ma impustüt eir pels uffants, la magistraglia ed ils genituors. Id es flot chi va inavant.»
La dumonda da fabrica es fingià passada tras las instanzas. Bainbod less il cumün surdar las lavurs a la mansteranza e fingià cumanzar a sbodar l’entrada principala veglia da l’edifizi chi datescha dals ons ’60. La presidenta cumünala less eir amo arrandschar vers la fin da schner üna prüma palada dal proget: «Nus sperain da pudair cumanzar cun las grondas lavurs aint per la prümavaira.» Sper las lavurs da fabrica voul il cumün eir ir in tschercha da sustegns finanzials d’utrò chi dis-chargessan l’import previs da 6,9 milliuns francs cha la populaziun ha consenti la prümavaira in radunanza ed a l’urna.
«Fat il pussibel»
La critica cha las autoritats cumünalas nu vessan infuormà avuonda in connex cun quist proget da sanaziun refüsa Gabriella Binkert Becchetti, quai ch’ella ha eir fat illa procedura giuridica: «In tuot la cuntaisa davant güdisch vaina stuvü documentar tuot ils pass d’infuormaziun. Fingià avant meis temp d’uffizi ed eir dürant meis temp sco presidenta s’haja adüna darcheu dat sclerimaint in chosa, saja in radunanza, illa missiva da votaziun, in discussiuns cun quels chi fan adöver da la scoula obain sur l’organ da publicaziun, il Mas-chalch. Nus vain propi l’impreschiun dad avair fat in quel connex il pussibel, quai cha’l güdisch ha a la fin eir confermà.»
Ideas pel temp davo l’intermezzo
L’intermezzo da scoula a Sta. Maria giarà a finir in var duos ons, cur cha tuot sarà pront a Müstair. «E quai es bun uschea», manaja Gabriella Binkert Becchetti, «perquai chi’d es pel mumaint vaira stret pella scoula a Sta. Maria. Per quists duos ons vaja amo, ma lura stuvaina avair üna soluziun.»
Che chi capita plü tard cul edifizi da scoula a Sta. Maria es amo intschert. In duos lavuratoris publics – in utuon culla populaziun e la fin da l’on 2025 cun seguond-dimorants – haja dat ideas che far cul stabilimaint, sco cha Gabriella Binkert Becchetti declera sün dumonda: «Per exaimpel esa gnü proponü da s-chaffir là spazi d’abitar per persunas giuvnas, da crear ün lö da cultura o da realisar localitats da terapia pel Center da sandà Val Müstair.» Ma la presidenta cumünala relativescha eir amo: «Quai sun intant amo ideas – però ideas chi valan sgür la paina da gnir ponderadas inavant.»
(Boxa)
Pass a pass a la sanaziun
- Fin la fin dals ons 2000 vaiva l’intera Val Müstair plü o main in mincha fracziun ün lö da scoula o scoulina.
- Fingià avant cha’ls cumüns politics han fusiunà (2009) haja dat üna fusiun dals consorzis da scoula (2004). Intant cha’ls uffants da primara gnivan instruits a Müstair, d’eira il s-chalin superiur a Sta. Maria.
- Per pudair accumplir las pretaisas dal plan d’instrucziun, ma eir perquai chi dà adüna damain uffants in Val Müstair e perquai chi’s less spargnar cuosts, s’esa gnü culs ons a la conclusiun d’unir e modernisar l’infrastructura da scoula in ün unic lö.
- Daspö l’on 2019 ha il Cumün da Val Müstair evaluà divers scenaris per unir las scoulas. Il resultat: Tuot dess gnir realisà sül areal da scoula existent a Müstair.
- Davo prüms sbözs ed adattaziuns es la populaziun gnüda infuormada i’ls ons 2022 e lura eir 2023 davart il proget.
- Ils 26 marz 2025 ha üna radunanza cumünala consenti ün credit da 6,9 milliuns francs per sanar la scoula da Müstair. Sün quella decisiun es gnü inoltrà cun 129 suottascripziuns ün referendum chi’d ha pretais üna votaziun a l’urna.
- Ils 25 mai 2025 han votantas e votants eir dit da SCHI a l’urna per il proget, cun üna majorità da 61 % da las vuschs.
- Amo avant la votaziun a l’urna es gnü inoltrà al Güdisch superiur dal Grischun ün recuors concernent il dret da vuschar. Quel ha critichà cha las infuormaziuns da la suprastanza – in vista a la votaziun a l’urna – sajan stattas mangluossas, fosas e parzialas.
- In november 2025 ha il Güdisch superiur dal Grischun refüsà il recuors. Ils recurrents vessan gnü la pussibiltà da trar inavant il cas al Güdisch federal a Losanna, quai ch’els nun han uossa però fat.
- Fingià in utuon ha il Cumün da Val Müstair publichà la dumonda da fabrica pel proget. Sper ün’entrada plü generusa, vessa da dar a Müstair localitats per la structura dal di e per tuot ils differents s-chalins da scoula. Impustüt sto l’edifizi dals ons ‘60 eir gnir sanà energeticamaing. (fmr/dat)
Gust da leger dapli?