Il coordinatur ch’ha gidà a salvar vitas

Mesemna suentermezdi en la Centrala naziunala d’alarm a Berna. L’atmosfera è lavurusa. Sin in grond visur è da vesair ina charta da la Svizra cun in punct cotschen: Crans-Montana. Amez la centrala stat Tenzin Lamdark. Il medi da 48 onns è creschì si en l’Engiadin’Ota ed el è la persuna responsabla per la rait naziunala per la medischina da catastrofa, l’uschenumnà «KATAMED». Gia tar las emprimas novitads – en la notg da Bumaun 2026 – davart l’incendi tragic en la bar «Le Constellation» a Crans-Montana haja el sminà che questa disgrazia surpassia las capacitads d’agid regiunalas. En quel mument ha el sminà che sia organisaziun stoppia probabel vegnir activada. Tenzin Lamdark raquinta – en l’idiom puter – envers RTR da quel mument: «Per mai èsi stà cler che jau stoss lavurar cun in squitsch gigantic. E perquai n’hai jau betg durmì durant duas notgs, per pudair preparar il concept per dumagnar quai en Svizra e per gidar las unfrendas.»

Ina dimensiun sco anc mai

Fitg spert saja era stà cler che la Svizra è confruntada cun ina disgrazia d’ina dimensiun sco anc mai. Grazia a contacts gia existents tras acziuns d’agid per persunas blessadas da l’Ucraina e per uffants da la Strivla da Gaza saja stà pussaivel da contactar spert ils collegas da l’Uniun europeica, raquinta Tenzin Lamdark: «Nus avain gì fitg spert glisch verda dal cusseglier federal Martin Pfister. Suenter avain nus guardà cun la Rega pervia da las capacitads da transport. Els han gì ils trais aviuns a dus pazients – ed jau hai vis che sis pazients per giada na tanscha betg. Qua avain nus guardà d’avair avunda aviuns da l’exteriur.»

Gronda solidaritad internaziunala

La solidaritad saja stada fitg gronda. 23 pajais hajan offrì agid, davent da la Norvegia enfin la Tirchia. Els n’hajan betg stuì zavrar las persunas grevblessadas, mabain hajan pudì procurar spert per schliaziuns uschè idealas sco pussaivel. Tenzin Lamdark: «Uschia era la situaziun la meglra per mintga pazient cun la lingua, cun la famiglia ed era da duvrar ils pajais vischins. Per las famiglias fissi stà fitg difficil dad ir enfin en Norvegia per visitar ils uffants blessads da l’incendi.»

In agid n’era quai betg mo per ils grevblessads e lur famiglias, mabain era per ils numerus ospitals che han purschì emprim agid. Blers dad els, per exempel ils ospitals da Sion e Losanna, sajan vegnids a lur cunfins perquai che pazientas e pazients cun arsentadas grevas dovrian blera tgira. I saja perquai stà ina prioritad dad els da distgargiar quels ospitals, quai betg il davos er en l’interess dal provediment da sanadad regiunal. Il responsabel da KATAMED declera: «Cura ch’il squitsch è uschè grond, lura perdain nus pazients, perquai che la tgira na po betg avair la medema qualitad. Er ils pazients che vegnan normalmain, cun in infarct u insatge auter, pateschan lura, perquai che las capacitads n’èn betg qua per tgirar.»

Per pazients e famiglias n’èsi betg terminà

Actualmain – vul dir tenor situaziun da mesemna passada – vegnan anc tgiradas 46 persunas en ospitals en l’exteriur. La situaziun da crisa para uschia dad esser dumagnada. Quai constettia dentant mo per part, admonescha Tenzin Lamdark. Las famiglias sajan vinavant confruntadas cun grondas sfidas: «Ils geniturs ston avair la pussaivladad dad esser là per lur uffant. Els na pon betg lavurar, dovran in albiert. Suenter vegnan anc las dumondas da las assicuranzas.» Il sistem da sanadad saja var dus, trais mais sut pressiun, perquai ch’ils pazients vegnian lura ora da l’ospital e dovrian anc vinavant durant onns tractaments da reabilitaziun. Ed il responsabel da KATAMED conceda: «Ma per quels 83 pazients n’avain nus per il mument en Svizra betg las capacitads, e quai stuain nus ussa preparar.»

Sia lavur cuntinueschia pia, tranter auter duain las experientschas ussa fatgas chattar resun en il plan d’acziun naziunal ch’el e ses collavuraturs sajan actualmain vi d’elavurar. La finamira fiss che la Svizra saja preparada meglier tar ina sumeglianta disgrazia da tala dimensiun. Part da quai fetschia era la solidaritad internaziunala, accentuescha Tenzin Lamdark. Tenor el fissi perquai impurtant che la Svizra sa participeschia vi da la rait d’agid europeica il futur.

Crans-Montana haja mussà cleramain ch’in pajais sulet na saja betg abel da dar dumogn ad ina tala catastrofa. I dovria solidaritad sur cunfin.