«Aschi paucas sco pusseivel – mo tontas sco necessari»
Zonas da ruaus surveschan alla protecziun dalla selvaschina duront igl unviern. Senza quellas havessen biaras specias d’animals selvadis negin ruaus pli, pertgei las activitads cun skis, gianellas e parasguladers ein s’augmentadas fetg ils davos decennis. Sco igl Uffeci da catscha e pesca dil cantun Grischun confirma, vegnan ellas risguardadas bein. Cuntents cul svilup ils davos 20 onns ei era il guardiaselvaschina dalla Val Medel, Daniel Bundi.
«Zonas da ruaus surveschan alla protecziun dils loghens da paus d’unviern da gaglinas selvadias, cavreuls, tscharvas, camutschs e capricorns. Ellas adempleschan denton era in’impurtonta funcziun il mument da malsognas tier la selvaschina», di Cathérine Frick. La responsabla per zonas da ruaus tiegl Uffeci da catscha e pesca dil cantun Grischun constatescha denton era: «Ellas duein impedir conflicts per exempel denter sportistas e sportists igl unviern, tgauns che van libramein entuorn ni era persunas che tschercan corna tscharva.» Ina dallas empremas vischnauncas che ha installau zonas da ruaus ei quella da Medel stada. Tenor il guardiaselvaschina Daniel Bundi ei la disciplina da risguardar quellas fetg buna (mira box).
Surpassaments vegnan puni
Sil portal digital www.wildruhezonen.ch ein da cattar informaziuns davart las zonas da ruaus sco era la carta nua che quellas sesanflan. El cantun Grischun dat ei 294 zonas, per 264 vala in scamond total da passar. En 30 ulteriurs loghens cun zonas vegn cussegliau da buca passar ni sursgular ellas cun parasgulader. «Tut en tut vegnan las zonas risguardadas bein. Aschia san ellas ademplir lur funcziun da procurar per ruaus pils animals selvadis il temps ch’els ston spargnar energia», di Cathérine Frick.
La coordinaziun dallas controllas cumpeta allas vischnauncas. Sper la survigilonza da catscha e la Polizia cantunala san ellas era autorisar ulteriuras persunas da far controllas. Cons surpassaments ch’ei ha dau ils davos onns sa Cathérine Frick buca dir, mo ella sa con ch’in tal cuosta: «Surpassaments vegnan puni cun 150 francs.»
Zonas ein marcadas
Las zonas da ruaus ein marcadas cun tablas d’informaziun els loghens nua ch’ellas savessen vegnir passadas. Sil portal www.wildruhezonen.ch ni Swisstopo vegnan las cartas actualisadas regularmein. «Novaziuns ein digitalisadas e colligiadas era cun portals online da turas. Aschia sa ina e scadin risguardar ellas ella planisaziun da turas», di Cathérine Frick. La responsabla per las zonas da ruaus tiegl Uffeci da catscha e pesca dil cantun Grischun accentuescha: «L’adattaziun dallas zonas da ruaus ei in process current. Sin fundament da cundiziuns localas sa ei esser ch’ei drova ina zona da ruaus nova. Igl ei denton era pusseivel ch’ina zona sto vegnir adattada. Ei sa denton era esser ch’ina zona vegn abolida perquei ch’ella ei buca necessaria.»
Ei dat era excepziuns
«Da principi vala la devisa aschi paucas sco pusseivel – mo tontas sco necessari. Zonas da ruaus duein vegnir fixadas mo leu nua ch’ei dat impurtonts loghens d’unviern dalla selvaschina e nua ch’ella ei exponida a disturbis», di Cathérine Frick.
Tenor igl uffeci da catscha e pesca dat ei sper la protecziun dils loghens d’unviern dalla selvaschina ulteriurs motivs per zonas da ruaus. Quei sa esser en cass d’in unviern excepziunal cun grondas sperditas d’animals selvadis ni era en cass da donns entras la selvaschina. Sustenidas vegnan las stentas d’informar la glieud davart las zonas da ruaus denter auter dalla campagna svizra «Respektiere deine Grenzen – Schneesport mit Rücksicht». Ella sensibilisescha las persunas che gaudan igl unviern ordeifer las pistas sils basegns dalla natira.
Sapientivamein ella zona da ruaus
Igl unviern ei arrivaus e cun el la funcziun dallas zonas da ruaus per la selvaschina. Sin intschess dalla vischnaunca da Medel sesanflan treis zonas da ruaus: Uaul Soliva, Palius-Cavorgia e Val Lavaz. Ellas ein en funcziun ufficiala dapi ils 15 da december 2005 cura ch’il suveran ha acceptau la lescha communala corrispundenta. Naven dils 15 da december entochen ils 30 d’avrel eis ei scumandau da passar ellas zonas fixadas, respectivamein eis ei lubiu da traversar ellas mo sin las vias indicadas.
La vischnaunca da Medel ei enconuschenta a biaras e biars per las pusseivladads d’activitads ella natira, aschia era turas cun skis ni gianellas. «Quellas activitads daventan pli e pli numerusas. Ei vegn iu dapertut entuorn», di il guardiaselvaschina Daniel Bundi. Mo tonaton constatescha el era: «Las zonas da ruaus vegnan risguardadas cun fetg buna disciplina.»
Puniu in’entira gruppa
Ella vischnaunca da Medel ei la survi-gilonza da catscha quella che controllescha che las zonas da ruaus vegnien risguardadas. Schegie che la disciplina ei buna, dat ei surpassaments ina ga ni l’autra. «Jeu hai giu in cass che nus havein stuiu punir in’entira gruppa. D’ina gruppa da 18 persunas eran duas persunas minorenas, las autras han survegniu castitg», di Daniel Bundi. En quei cass hagien menaders ni guids da muntogna menau l’entira gruppa sut ina suga vi, pia sappientivamein ella zona da ruaus.
Informau enstagl castigiau
Il december passau cun fetg pauca neiv ha la survigilonza nezegiau la caschun d’informar viandontas e viandonts davart las zonas da ruaus. «El district sisum la Surselva havein nus buca puniu enzatgi ch’ei ius en ina zona da ruaus. Nus havein orientau davart la funcziun da quellas, mo havein lu era fatg attents ch’ei detti in castitg tiel secund surpassament. Ussa ei igl unviern denton arrivaus ed ussa han las directivas da vegnir risguardadas», di Daniel Bundi. Pil pli seigi ei aschia ch’ils jasters seigien quels che risguardien las zonas. Ei sappi denton esser ch’in ni l’auter passi ina tala senza vuler. «Ei dat denton era da quels ch’enconuschan bein il territori che nezegian ina ga ni l’autra ina spunda per ir cun skis en neiv entira en ina zona da ruaus», di el.
Turas marcadas
Cun turas marcadas, denter auter per persunas cun gianellas, emprova la vischnaunca da Medel da direger l’activitad da lezzas. «Mo era en quei connex eis ei aschia ch’ins enquera lu adina novas vias ed aschia dat ei strusch in territori che vegn buca passaus igl unviern», deplorescha il guardiaselvaschina. (fmr/hh)
Gust da leger dapli?