claustra Glion

In clar giudezi ei il pli impurtont

Venderdis, ils 16 da schaner 2026, fan las soras dalla claustra da Glion fiasta cun ina da lur consoras. Geresina Candinas cumplenescha 100 onns. L’anteriura mussadra da scoletta a Sedrun e Glion ei da megliera constituziun mentala. Avon 78 onns ei la giuvna da Surrein sedecidida da ir en claustra. Leu ha la FMR entupau e discurriu cun ella.

parter

Ella hagi fatg ina poesia aposta per siu 100avel anniversari, di la dunna attempada che sesa visavi il redactur dalla FMR. En sia stanza ein paucas mobiglias. Silla camoda ein duas fotografias, ina da siu bab Sep Mudest, l’autra da sia mumma Mathilda. Strusch dumandau sch’ella sappi forsa recitar la poesia, di sora Geresina Candinas, dad ault e cun clara articulaziun:

Il temps varga ad in vargar,

di per di senza s’entardar.

Dis dat ei ch’ins gauda il sulegl,

tier auters dola il pic digl uegl.

Tuts han denton lur dign destin,

e van tenor il plan divin.

Perquei jeu viel buc selamentar,

sco il Segner vul, tut acceptar.

Far poesias ei in da ses passatemps preferi. Entginas ha ella astgau publicar el Calender Romontsch. La seniora dall’annada 1926 ha buca piars quei dun. «Il pli fetg engrazieivla sundel jeu ch’jeu haiel aunc il clar giudezi», di ella. Las combas, lezzas tegnan buca pli ed ella ei dependenta dalla sutga da rodas.

Bia mender fuss sch’jeu udess nuot

Ella havessi buca semiau da vegnir schi veglia, manegia sora Geresina. En connex cun sia situaziun corporala aschunta ella:«Igl apparat special da leger ch’ins ha dau a mi nezegia nuot. Mo quei ei era tuttina. Jeu teidlel bia radio. Bia mender fuss ei sch’jeu udess nuot pli. Lu fuss jeu quasi sclaussa dalla cuminonza». Gliez ei sora Geresina tuttavia buca. Grazia agl apparat d’udida sa ella s’entupar cun sias consoras. Cun sora Silvana di ella regularmein rusari romontsch en sia combra, e cun autras ella stanza dallas tschaveras il rusari per tudestg.

Ella claustra da Glion vivan actualmein aunc 60 soras. Ina gruppa viva ella partiziun «Dominikus», igl ei la casa da tgira dalla casa materna. Sora Geresina Candinas che passenta leu la sera dalla veta deplorescha ch’igl ei buca pli pusseivel da conversar cullas biaras da sias conhabitontas. «Las biaras ein dementas», metscha ei ad ella. Grazia a siu spért alert ed il survetsch da persunas che meinan la sutga da rodas ei la sora che cumplenescha 100 onns integrada ella cuminonza.

Ins scussegliava dad ir a Glion

Il visitader dalla gasetta ha marveglias da saver cura e daco ch’ella seigi insumma ida en claustra. «Quei ei stau 1948 ch’jeu hai entschiet il noviziat da dus onns. Lu eran nus ina masseria, mintgamai la primavera e gl’atun entravan tochen 20 giuvnas», raquenta sora Geresina. Il profess perpeten ha ella fatg 1954. Quei onn ei la giuvna Adalina Candinas da Surrein s’empermessa ed ha retschiert, sco segn d’ina veta per Cristus, in prenum niev. Daco gest Geresina? «Quei sai jeu buc. La priura elegeva, ed ins dumandava buc», rispunda ella cuortamein.

Las biaras Sursilvanas che vulevan ir en claustra, elegevan buca la cuminonza claustrala ch’ei il pli datier, numnadamein quella da Glion. «Ellas mavan ad Ingenbohl», conferma sora Geresina. Ella rispunda gest la damonda che fuss suandada: «Ins scussegliava a nus dad ir a Glion en claustra, pertgei leu seigien las biaras soras dalla Tiaratudestga».

 Tissunza e mussadra

Quei pareri e quella fama ha buca influenzau la giuvna da 22 onns. Suenter las scolas obligatoricas a Surrein e Sumvitg havevan ses geniturs tarmess ella alla scola da puras egl institut s. Giusep a Glion. Leu ha ella giu gl’emprem contact cullas soras dominicanas. «Jeu fuss bugen vegnida scolasta», tradescha sora Geresina. Enstagl haveva ella – avon ch’ella ei sedecidida da daventar sora – astgau absolver a Brugg tiel «Heimatwerk» in emprendissadi da tissunza. Cun quella savida eis ella returnada ed ha dau cuors a dunnas dalla Cadi. Tochen ch’il giavisch d’entrar en claustra ei staus pli ferms.

Il pregiudezi dallas soras «Tudestgas» ha sora Geresina mai ni sentiu ni empriu d’enconuscher. Suenter il profess perpeten han sias superiuras tarmess ella anavos tiel pievel sursilvan. Suenter haver absolviu la scolaziun da mussadra ha ella dau scoletta a Sedrun e surpriu vitier il tgamun dalla casa s. Vigeli. D’in pèr da Sviz haveva la vischnaunca da Tujetsch surpriu quella casa per attempai e confidau il tgamun allas soras da Glion.

«Jeu mass puspei»

Ina vasta activitad ha sora Geresina giu en survetsch dil pievel e dalla claustra. Tochen ils onns novonta ha ella luvrau a Sedrun e Glion sco mussadra ed ella claustra sezza sco superiura dil bein puril Albertushof. Il dun da translatar historiettas e versets dil tudestg el romontsch hagi ella duvrau savens en sias scolettas romontschas. Ella sappi pilver mirar anavos sin ina veta cumplenida, conferma la giubilara da 100 onns. «Jeu sun mai s’enriclada dalla decisiun ch’jeu hai priu 1948», di ella ed aschunta: «Jeu mass puspei la medema via». Mo che gliez ei oz deplorablamein buca pli pusseivel – demai che las claustras sesvidan ed ein schizun venalas.