«Jeu sun in grond fan dil sport da lutgar»
Simon Camartin ha retschiert il premi Desertina 2026 dalla vischnaunca da Mustér. Suenter ch’el era staus engaschaus en sia vischnaunca nativa (mira scaffa), ha el dau 1997 ina viulta a sia veta professiunala. Ils davos 30 onns ha el luvrau sco musicist e dirigent liber. La FMR ha discurriu cun el.
FMR: Vus essas stai engaschai duront decennis en politica e cultura. Ed uss, cun varga 80 onns, retscheveis Vus il premi da renconuschientscha da Vossa vischnaunca nativa. Tgei munta quei premi Desertina per Vus?
Simon Camartin: El munta fetg bia per mei, perquei ch’jeu sun in ch’ei colligiaus culla regiun. Jeu hai retschiert premis da Paris e da Kiew e digl entir mund. Denton negin schai a mi a cor sco quel cheu. In premi dependa buca tgei ch’ei aunc colligiau vidlunder. Ei drova in ligiom emoziunal e quei ei il cass cul premi Desertina. Surtut cu quei vegn aschi nunspitgadamein. Jeu hai mai fatg ponderaziuns da quei. Atgnamein sundel jeu vegnius questa sera all’occurrenza sigl invit dalla vischnaunca per veser e s’entupar cun Armon Orlik. Igl ei in sportist ch’jeu admirel sco persuna ed era sco herox dil sport da lutgar. Quei ha motivau mei questa sera da vegnir en halla Cons, e nuot auter.
Vus essas pia in fan dad Armon Orlik?
O gie, jeu sun in grond fan dalla lutga. Deplorablamein hai jeu aunc mai giu il cletg da puder tier bigliets ed esser el liug dalla fiasta federala. Ella televisiun mirel jeu naturalmein quei che vegn emess.
Cun Vossas atgnas activitads ha forsa era la peda muncau da visitar la fiasta da lutga?
Bein bein, peda havess jeu schon, per aschia enzatgei fetsch jeu peda. Perfin cu igl ei stau ina fiasta da lutga a Vaz Sut hai jeu empruau, sur ils organisaturs ch’jeu enconuschel, da survegnir bigliets. Gnanc gliez ei reussiu. Forsa gartegia quei la proxima stagiun.
Cun 80 essas Vus aunc adina activs. La fin digl onn haveis Vus puspei organisau e dirigiu concerts festivs cugl Orchester naziunal filharmonic dall’Ucraina. Saveis tradir zatgei da Vos projects futurs?
Gie, jeu hai projects che cuntinueschan. Quei ei cunzun il project dallas ediziuns Sordino. Quei ei zatgei ch’ei per mei fetg impurtont. Lu era projects ch’jeu vi dar a cumponists incaricas da crear ovras che han ina relaziun, in connex culla Romontschia, u cul lungatg direct ni culla regiun. Quei san ins organisar, era sch’ins ei aschi vegls sco jeu sun uss. Il mument che Niessegner dat ad ins aunc il tgau e las combas ch’ein bein vidlunder san ins far da quei. Cun direger hai jeu reduciu fetg bia. Aschia mondel jeu buca pli tier orchesters novs. Oz lavurel jeu aunc cun quater, tschun orchesters ch’jeu hai quasi dapi trent’onns relaziuns. Quei fetschel jeu cun grond plascher, denton era fetg selectivamein.
Lu essas tuttina aunc pulit da viadi duront gl’onn?
Jeu mondel aunc egl exteriur per menar quater, tschun projects da concerts. Quei pretenda mintgamai in’jamna lavur. Quei fetsch’jeu aunc. Lu vegnan aunc vitier ils concerts da Daniev, epi tonscha quei a mi. Tschellas activitads ein temps vargai e quellas ambiziuns da saver esser mintga duas jamnas en in auter marcau, quei fiug hai jeu buca pli.
Gl’onn 1997 essas Vus sedecidi da luvrar sur sesez sco musicist liber e dirigent. Essas mai s’enriclai da quella decisiun?
Na, il cuntrari. Jeu stun mo mal ch’jeu sun buc ius gia diesch onns avon quella via sco independent ella professiun. Quei havess aviert a mi aunc autras pusseivladads. Tuttina mirel jeu anavos sin tut cun bia satisfacziun e plascher – e stun era mal da nuot.
Per politica e cultura
La vischnaunca da Mustér ha undrau ina persunalitad ch’ei enconuschenta lunsch sur ils cunfins da quella. Naschius ils 25 da settember 1945 e carschius si ensemen cun siu frar Iso Camartin ha el frequentau suenter la scola primara il gimnasi claustral. Suenter quel ha el studegiau biologia a Basilea ed ei returnaus a Mustér nua ch’el ha instruiu alla scola claustrala. Sper la professiun eis el sededicaus duront 25 onns alla politica ed alla cultura. El ei s’engaschaus sco president communal e deputau el Cussegl grond.
Pér cun vargau 50 onns eis el sededicaus cumpleinamein a sia gronda pissiun: la musica. El ha dirigiu pli che 30 orchesters ed ensembles sin plirs continents. Cun sia dunna, la violonista Oana Camartin, eis el adina puspei staus sin turnea. Sco dirigent ha el purtau la musica grischuna e svizra viadora el grond mund – ed il grond mund el Grischun. In accent en ses concerts ha era la cultura romontscha giu. Aschia vala el sco in dils gronds ambassadurs internaziunals da nies lungatg. Cun sia casa editura Sordino ha el derasau ovras contemporanas da cumponistas e cumponists indigens e jasters. El ei staus confundatur ed intendant dil festival musical Menhir a Falera. (fmr/abc)
Gust da leger dapli?