Las Ruinas survegnan in niev tunnel
Il project dil niev tunnel ellas Ruinas denter Mustér e Curaglia ei vegnius retardaus d’in recuors. Ussa ei quel liquidaus e las lavurs d’installaziun dil plazzal san entscheiver il mars 2026. Il niev tunnel cun ina lunghezia da 500 meters ei calculaus cun cuosts da 31,5 milliuns francs. En rodund quater onns duess el esser semtgaus pil traffic.
Ils 4 da december 2023 ha la regenza grischuna surdau l’incarica da construir il Tunnel dallas Ruinas denter Mustér e Curaglia. Encunter quella decisiun per quei niev tunnel ha in’interpresa da baghegiar che haveva medemamein offeriu las lavurs recuriu tiella Dertgira administrativa dil cantun Grischun. Il recuors ei vegnius refusaus dalla dertgira. Encunter quei conclus ha l’interpresa allura recuriu tiel Tribunal federal. Mo era leu ha l’interpresa giu negin success, aschia che la surdada dalla lavur da baghegiar il tunnel ha survegniu vigur legala igl onn vargau.
Il niev tunnel vegn construius dalla Cuminonza da lavur Ruinas cullas interpresas Heitkamp Construction Swiss GmbH e Berther Bau ed Industrie SA. Senza quei recuors ed in ulteriur gia avon havessen las lavurs saviu entscheiver gia igl onn 2023. Aschia vegn ei a cuzzar entochen igl onn 2030 avon ch’il niev tunnel sa vegnir surdaus a siu intent.
31,5 milliuns francs
El decuors dils davos decennis ei la via cantunala da Mustér atras la Val Medel entochen sil Pass Lucmagn vegnida sanada e migliurada successivamein (mira era box). Il coc aschidadir da quella colligiaziun ei la via atras las Ruinas. Il Tunnel dallas Ruinas ei la part essenziala da quella. En relaziun tiel standard d’ozildi ei la via stretga e cheutras procuran surtut ils carauns difficultads als camiuns da secruschar. Per sligiar quei problem ha il Cantun decidiu da remplazzar il tunnel vegl cun in niev. Arrivond da Curaglia vegn quel construius gest suenter igl emprem tunnel e la punt che porta il num Val da Rein. Quel e la punt vegnan medemamein sanai. Vegnend da Mustér sbucca il tunnel el grep buca lunsch naven dil tunnel che meina a Mumpé Medel. Sco igl Uffeci da construcziun bassa dil cantun Grischun scriva sin damonda dalla FMR, ein ils cuosts per quei tschancun da tunnel niev calculai cun 31,5 milliuns francs.
Entschatta la primavera
Suenter che pliras lavurs preparativas ein vegnidas fatgas ils davos onns al portal dil sid dil niev tunnel, duein las lavurs d’installaziun dil plazzal entscheiver il mars 2026. Las lavurs da baghegiar sco talas duein allura vegnir lantschadas ils 7 d’avrel 2026, pia suenter Pastgas. «Las lavurs vegnan a cuzzar rodund quater onns, cumpriu pausas d’unviern annualas da rodund quater meins», scriva igl uffeci. Quei temps vegn il traffic menaus vinavon silla lingia da via actuala. Sco igl uffeci communichescha, vegnan restricziuns tonaton ad esser necessarias: «Sil tschancun dallas lavurs da construcziun vegn il traffic menaus sin in vial cun signal da glisch. Lavurs che restreschan il traffic vegnan exequidas duront la notg, lu sto la via vegnir serrada per part.» Duront ch’igl ei necessari da siglientar el niev tunnel, vegn il traffic frenaus.
500 enstagl 300 meters
Oriundamein era ei previu da realisar in niev tunnel cun ina lunghezia da 300 meters. «Cu nus havein elavurau il project eis ei denton semussau ch’igl ei pli sempel, economic e tecnic da construir in tunnel cun ina lunghezia da 500 meters», scriva igl uffeci. Aschia vegn il niev tunnel pli liungs dalla vart dil nord, pia dalla vart da Mustér. Sin fundament dallas enconuschientschas geologicas actualas eis ei previu da nezegiar rodund ina quarta dil scavament sco material d’emplenida, denton buca sco material per la construcziun dil tunnel. Ina part dil tunnel vegl duei vegnir nezegiada sco gallaria da fugir ni locals da protecziun en cass d’in incap el niev tunnel. Medemamein duei vegnir installau leu la centrala dil tunnel. Ina part vegn nezegiada per deponer leu definitivamein material da scavament schuber. Il stradun el niev tunnel duei haver ina lunghezia da sis meters.
Migliurau la via successivamein
Da s. Martin 1872 ei la via cantunala denter Mustér e Platta vegnida surdada ufficialmein a siu intent. Atras las Ruinas ha ei giu num furar plirs tunnels e construir punts. Da lu entochen 1950 – pia rodund 80 onns – eis ei vegniu fatg praticamein neginas midadas vid il stradun. Culs projects per l’explotaziun dallas auas eis ei stau necessari d’investar ella via per aschia possibilitar igl access a vehichels pli gronds e pli grevs. Il tschancun denter Mustér e Curaglia ei allura vegnius renovaus cumpleinamein. Ils onns 1950 ei vegniu erigiu ina nova punt a Fontanivas, novas gallarias ed il diember da carrauns sin quei tschancun ei vegnius reducius da 71 sin 30. Medemamein ei il tschancun da Curaglia entochen sil pass vegnius migliuraus e leusi ha la via stuiu vegnir dislocada pervia dil lag da fermada. Quellas lavurs ein vegnidas terminadas 1964. Ils davos rodund 20 onns ha il cantun realisau in’ulteriura gronda etappa da migliur dalla via cantunala. Successivamein ei vegniu investau el stradun naven da Mustér ed il hospezi. Per part ei quei stau necessari pervia dil traffic d’unviern sur il Lucmagn ch’ei pusseivels dapi 25 onns. Sulet ella prolungaziun dalla gallaria sil Lucmagn per 320 meters ha il cantun Grischun investau 17,5 milliuns francs. (fmr/hh)
Gust da leger dapli?