Mess an funcziùn l’ovra electrica pintga da Ziràn-Reschen

Par lur vaschinadi segi quegl egn’ovra zund speziala, â’l getg igl parsura da Ziràn-Reschen Roman Schamaun suainter ca Rolf Gloor veva aviert la spegna da l’aua c’â mess an movimaint la roda da la turbegna. Leza â anunztgieu igl sieus gir cun egn tient udevel. Quegl e sto igl mumaint dezisiv c’igl inschignier a planisader Rolf Gloor ad igl sieus fegl a constructur Simon Gloor ân spitgieu vess a cun tensiùn vasevla. Dantànt â controlo igl inschignier da l’Ovra electrica Ragn posteriur (KHR) Claudio Peter la distribuziùn digl curaint electric. Markus Steiner, igl suprastànt raspunsavel par las auas, â assistieu da meter an funcziùn l’ovra electrica pintga a Ziràn/Nislas.

Igl liac ideal par l’ovra hidraulica

Quell’ovra hidraulica pintga â pliras particularitads. Par l’egna e’la betga vasevla, parquegl c’ella e plazada an egn foss curvato d’egn arvieult d’atschal. Igl sulet c’ign bada dad ella e la stgafa par distribuir igl curaint a la si’antrada, samagliànta ad egn usito tumbign. Cumbagn c’ella e situada giosut la renumada baselgia da Ziràn, segi quegl igl liac ideal savund igl parsura. Parquegl c’ella satgata là giodem digl conduct zircular da l’aua tgòlda ca cula cun var 10 gros ord la galareia da l’ovra electrica KHR. Cun quell’aua vignan scaldos biabagn dus tozels casadas agl vitg. Parquegl c’igl e tànta aua ca scula, vali quegl la fadeia da trer a nez ella, manegian inschigniers a vaschinadi.

Trer a nez igl scul da l’aua rastànta

«Igls 2023 vagn nus parquegl antschiet a safatschandar cun energeia regenerabla», gi Roman Schamaun. «Gl’amprem vainsa instalo egn indrez fotovoltaic segl tetg da la tgea da scola ad alura vainsa sclarieu, co trer a nez igl scul da l’aua rastànta digl zirquit da scaldar, partge da leza vainsa an abundànza.» Alura e naschida l’ideia da turbinar l’aua da scul ca cureva antocen da qua semplameing gio’gl Ragn. Igls dus inschigniers da Sur/Valragn ân alura planiso igl indrez an lur firma ENSY SA a realiso el cun egna turbegna da duas tiblas ca squetran l’aua peia da duas varts sen la roda da la turbegna par augmantar l’efizienztga, parquegl c’i disponan me da var 60 meters d’òlteztga da pressiùn.

Igls dus fils da l’aua frùntan la turbegna cun la pressiùn da 7 ½ bars. Igl e var 30 liters aua par secunda, near datier da 2000 liters par minuta ca muaintan la turbegna ca produtgescha radund 50 kilowatt. Par cumparagliear: Egna casada media svizra consumescha 6 antocen 8 kilowatt par ura curaint par gi. Igl curaint produtgieu a Nislas vean distribuieu an las casadas digl danturn.

Egn’ovra a lùnga vesta

Sper igl conduct da l’aua tgòlda satgata là ear quel da l’aua da bever. «Nus vagn preparo igl indrez ascheia, ca nus pudessan turbinar ple tard ear igl scul da l’aua da bever, sch’igl fuss aua an abundànza, anstagl da schar curer quella agl Ragn sainza la nizagear», aschunta Roman Schamaun, igl parsura da Ziràn-Reschen. «Da stad vessan nus aua avunda par far ir egn’ulteriura turbegna.» Igls atatgs fussan prùnts, mo gl’amprem segi da rimnar experienztgas cun turbinar igl scul da l’aua tgòlda. 

Igl constructur Simon Gloor quenta c’igl indrez fabritgieu da la firma Kompro da Domat vegi egn cuz da producziùn da var 60 ons, me las parts ca girian vegian forsa da vagnir midadas suainter 15 – 20 ons. Igl inschignier Rolf Gloor e parschuadieu c’igl indrez da Nislas vigni ad easser amortiso an 4 – 5 ons a vigni a render, parquegl c’igl prezi digl curaint vegi satriplagieu igls ultims ons. Ascheia ca l’investiziùn da 270 000 fràncs digl vaschinadi da Ziràn-Reschen, sustanieu cun 50 % da la Cunfederaziùn, vean a sapajear dublameing, par l’egna sco investiziùn agl curaint regenerabel a par l’otra sco investiziùn an favur digl ambiaint.