Columna

Far sco tschels? 

parter

Cura che la naiv luava ed i gieva envers primavaira, deva quai ina dumonda impurtanta tranter nus mattatschas da scola: Cura dastgain nus trair en chalzers bass e soccas da schanugl? Forsa stoss jau menziunar che la gardaroba da scola dals onns 50 dal davos tschientaner era fitg differenta da quella dad oz – cunzunt per mattatschas. Lavurdis senza scussal na devi betg tar nus, avant 70 onns. Ed ir a scola cun chautschas enstagl da rassa – nunpussaivel. En las uras da religiun fiss quai schizunt stà insatge sco in sacrilegi. Ma soccas da schanugl – gliez bain, gliez gieva. Quellas da dumengia eran alvas. Ed jau ma regord che nus talunavan e dumandavan nossa mamma: «Cura dastgain nus trair en soccas da schanugl?» Nossa mamma che saveva tge che quai vul dir, sche sias tschintg figlias piglian dafraid e tussan, lezza na fascheva mai prescha cun las soccas da schanugl. Anzi, jau aveva l’impressiun che nus sajan las pli davosas dal vitg cun l’outfit da primavaira. «Tschellas dastgan era», quai era noss argument.

Vulair far sco tschels, quai è uman. Uschia dain nus suatientscha ad in da noss basegns fundamentals: esser colliads cun auters, far part d’ina gruppa, d’ina cuminanza. Quai ha duas varts. Far sco tschels po dar ina tscherta segirtad ed esser constructiv. Ma far sco tschels po era vegnir malsegir ed esser destructiv.

Sche tschels van a nudar en in lieu scumandà e protegì, pertge betg er jau – sche quai è spectacular? Sche tschels han success cun dir manzegnas e cugliunar, pertge na duess betg er jau far il medem – sche quai porta insatge a mai? Far sco tschels en talas situaziuns po parair giavinant ed empermettent. Ma far sco tschels senza reflectar, po avair consequenzas pli che malempernaivlas – per sasez e per tschels.

Sche tschels stattan sin pes en il tren e laschan seser persunas cun in impediment, pertge betg er jau – sche quai fa senn? Sche tschels èn generus envers projects caritativs, pertge betg er jau – sche quai è in agid per auters. Far sco tschels en talas situaziuns dat in bun sentiment. Ins vesa ch’ins sa era sez contribuir insatge ad ina cuminanza amicabla e gidaivla.

Far sco tschels è normal. Nus faschain quai da pitschen ensi – adina puspè. Ma nus na guardain betg mo tge che tschels fan, tschels guardan era tge che nus faschain, en il pitschen ed en il grond, che nus veglian u betg. Vesì uschia essan nus adina er in exempel per ils auters. Per influenzadras ed influenzaders è quai lur model da fatschenta. Pli blers clics e likes e pli grondas las entradas.

Sche far il medem sco tschels fa senn, fa bain e n’è betg mo per l’agen avantatg e per il dischavantatg dals auters – lura èsi gea bun. Tge bel che far dal bun è stimulant e contagius. Ma era sa cuntegnair sco in scroc e canagl egoistic è tuppamain stimulant e contagius. E lura …? Il bler na vai gea betg mo per soccas da schanugl.

MAD
Maria Cadruvi, anteriura redactura e moderatura da radio, stat a Ruschein e maina ina «impulseria».