Jonni da la Chalavaina es it
I dà persunas, da las qualas minchüna e minchün sa da quintar ün’episoda, ün’anecdota, ün’istorgia. Jon Fasser da Müstair (1941 – 2026) es stat üna tala persuna. Ün da las istorgias.
In sonda, als 24 da schner 2026, es «Jonni da la Chalavaina», sco cha tuots til nomnaivan a Müstair, mort ill’età dad 84 ons. Sainza dubi, davo sia mort quintaran tuottas e tuots üna o tschella da Jonni. I sun da quels raquints chi nu’s sa propi, schi tuornan o brich.
Cha güsta Jonni d’eira ün da las istorgias, fa insè star stut, perquai ch’el d’eira in fuond üna persuna tranquilla, discreta, tmücha e bod ün zich ün furbaz clandestin. Insè d’eira’l il cunter-program ad ün hotelier comunicativ. Ma güsta perquai ch’el d’eira oter, til vaivan jent blers giasts. El nu d’eira ün uster glisch our dal catalog cun ün rier artificial permanent e cun cumpetenza da small-talk. I daiva eir giasts chi vaivan fadia cun seis möd gastronomic plütost insolit. Però, quai til d’eira listess. El vaiva avuonda da tschels.
Cun seis möd quiet ha Jonni Fasser manà cun success l’hotel, sia Chasa Chalavaina. Ils genituors vaivan cumprà la chasa istorica güsta dasper la Clostra Son Jon a Müstair e tilla fat reviver sco albierg. In giuvens ons es Jonni Fasser stat dürant ot ons pulicist illa cità da Zug. Pür i’ls ons 70 è’l tuornà a Müstair, ha surtut l’ustaria e l’hotel da la Chalavaina, ingio ch’el ha eir adüna gnü il grond sustegn da sia mamma e da sias nouv sours. L’hotel istoric ha’l lura amo ingrondi, fabrichond ulteriuras stanzas d’hotel our dal tablà daspera.
Ma che d’eira insè il concept gastronomic da Jonni Fasser? – El svess d’eira il concept! I nu daiva üna glista da predschs per las stanzas. Jonni salüdaiva ils giasts, provaiva d’eruir chi chi sun e che chi fan, e proponiva lura ün predsch sün masüra. Pel solit d’eiran tuots cuntaints e d’accord davo l’agreabel discuors cun l’hotelier. A tschaina nu daiva neir na üna carta da menu. Jonni sezzaiva simplamaing nan vi la maisa e quintaiva sü in tuotta calma che chi dà. Il prüm ün antepast cun flettas da bovist racolt i’l agen curtin. Lura «üna buna salata verda» our da l’üert. Sco past principal flöchets e verdüra cun ün rost da tschierv. Tuot tenor quintaiva’l perfin ingio ch’el haja svess schluppettà l’utuon passà quella bes-cha. D’eira quai vaira o brich? Insomma, üna carta da vin nu daiva neir. I gnivan servits a l’averta be duos sorts: ün Lagrein ed ün Cabarnet. Ingün a la maisa nu mettaiva in dumonda ün tal menu e sia vardaivlezza – massa simpatica d’eira la preschantaziun persunala da l’uster. Il giast as sentiva dachasa. E sch’inchün a la maisa vaiva giavüschs specials o d’eira vegetarian, daiva Jonni Fasser üna simpla resposta: «Lura faina precis il listess menu sco per tuots tschels, simplamaing sainza charn!» Ingün nu vess mai ris-chà da cuntradir ad ün tal scharm ed umor sech.
Ill’ustaria antica da Jonni d’eira adüna quiet. Ingüna musica, ingün holdrio, tuot suot vusch. Be ils magöls da vin sclingivan da temp in temp ed il fuond da lain sgrizchaiva, scha Jonni portaiva ün plat davo tschel our da cuschina a la maisa dals giasts. El d’eira nempe uster, hotelier, serviaint, concierge, pedel e chaschier in üna. Be la cuschina e la nettionda surlaschaiva’l a las duonnas.
Ün giast chi tuornaiva da la Chalavaina vaiva adüna da quintar alch. I d’eira ün evenimaint sco in ün oter muond. «Erlebnisgastronomie» i’l vair sen dal pled, simplamaing sainza tuot ils slogans da marketing suraint. E perquai d’eira Jonni eir ün persunagi ourdvart tscherchà per scripturs, schurnalistas e cineasts. Chi chi rapportaiva da la Val Müstair, faiva pel solit üna fermativa pro Jonni. Alch vaiva’l adüna da quintar. In ün roman dal 2007 ha l’autura Constanze Hotz til descrit uschè: «Ein leiser Mensch, die Arme auf dem Rücken verschränkt. Ein stiller Flaneur des Bergtals (…), wache, traurige Augen. Er war höflich und scheu, lächelte nicht. Melanchonie umhüllte ihn wie ein unsichtbarer Ministrantenrock.»
Ma descriva l’autura qua propi a Jonni da la Chalavaina? I resta ün dubi. Jonni svess nu vess dat üna resposta, el vess be surris e taschü. E quai d’eira il minz da sias istorgias. Quellas as muantaivan in ün vestibül tanter vardà, particularitats originalas e furbazzaria. D’eira la halabarda chi pendaiva our i’l piertan da l’hotel propi amo üna restanza da la battaglia da la Chalavaina dal 15avel tschientiner? Esa vaira cha Jonni nu vaiva dürant plüs decennis ingüna carta d’identità? Chenüns cusgliers federals han fingià durmi illa Chalavaina? Quel tschierv da tschaina, ingio es quel propi gnü schluppettà? E Benedict Fontana, ha quel propi incuraschà ils cumbattants grischuns dal 1499 clomond giò da la lobgia da la Chalavaina? – Alch sarà stat vaira, oter d’eira plütost legenda ed anecdota. Però tuot d’eira adüna cundi cun ün minz vardà ed ün spiert fin. I d’eiran apunta istorgias.
La fin da schner avant quatter ons ha Jonni Fasser bandunà sia Chasa Chalavaina. In seis ravuogl famigliar nu d’eira in vista üna successiun. L’hotel istoric es gnü surtut dad üna fundaziun nada our dal ravuogl dals promoturs da la Clostra Son Jon. Jonni Fasser ha dit ch’el haja plaschair da quella soluziun. Sia ouvra da vita ha pudü sviluppar ün nouv concept gastronomic. Sainza el.
Gust da leger dapli?