mobilitad

Ir per mai pli turnar

Pliras vischnauncas sursilvanas piteschan dalla digren dalla populaziun buca sulet perquei che las naschientschas mauncan, mobein era perquei che biars van e paucs tuornan. Ina investa detagliada ellas midadas da domicil dallas vischnauncas svizras porscha ina pagina da SRF che tradescha nua che la populaziun ha midau casa ils onns 2013 entochen 2024.

parter

El decuors dils davos diesch onn ein intragliauter mintg‘onn tschun persunas da Trun idas si Sumvitg a star ferton che tschun han midau casa da Sumvitg a Glion. E quater han dau adia a Sumvitg en direcziun Cuera ferton che duas persunas ein vegnidas ensi. Quei ed aunc bia auter tradescha la pagina da SRF che senumna «Schweizer Umzugs Monitor» che ha elavurau las midadas da domicil da tut las 2131 vischnauncas svizras.

Las datas derivan digl Uffeci federal da statistica per ils onns 2013 entochen e cun igl onn 2024. Ellas sebasan sin la populaziun stabla dalla Svizra, pia cuntegnan era las persunas digl exteriur cun ina lubientscha da dimora da silmeins in onn.

Bia midadas ella regiun

Biebein 800 000 persunas pacheteschan mintg’onn il tenercasa e midan domicil. Quei ei en media bunamein 10% dalla populaziun svizra. Denton mo ina pintga part (15%) mida domicil sur il cunfin digl agen cantun e 12% bardeglia sur il cunfin dalla Svizra. Buca da far curvien ch’il marcau da Turitg sesanfla alla testa dils loghens ch’ein ils pli tschercai per prender domicil avon ils marcaus da Losanna e Berna.

Biaras midadas da casa succedan denton ella regiun. Quei confirmescha in’egliada sin las datas dallas vischnaunca sursilvanas. La bilanza per la vischnaunca da Sumvitg per ils onns 2014 entochen 2024, 432 persunas ein vegnidas e 540 ein idas.

Vischnaunca turistica

In maletg semegliont porscha la vischnaunca da Tujetsch. Ils davos dudisch onns han 720 persunas bandunau Tujetsch. In diember che stat visavi a 468 persunas che han el medem temps priu da niev dimora en vischnaunca.

Ch’ei dat dabia midadas da domicil sisum la Surselva conceda la responsabla per la controlla da habitonts tier la vischnaunca da Tuietsch, Sara Fluri. «Nus havein dabia persunal turistic e dil baghetg che pren dimora tier nus sulet per in cuort temps.» Sara Fluri fa era attent alla Neat che ha serrau igl onn 2014 definitivamein la porta, aschia ch’ina part dallas emploiadas ed ils emploiai dalla Neat ha bandunau la val per adina. Quei ein persunas ch’ein era vegni dumbradas per la retscherca dad SRF. 

Ilanz/Glion crescha

Ei dat era loghens en Surselva nua che dapli persunas secasan da niev visavi a quellas che van sco per exempel ella vischnaunca Ilanz/Glion. Tenor la statistica ein 2952 persunas vegnidas d’ordvart a star ad Ilanz/Glion ferton che 2712 han bandunau la vischnaunca enteifer ils onns 2013 entochen 2024. Vegni ein biars giu da Breil, ord Lumnezia e si da Cuera, sco la retscherca muossa.

E bunamein tons ein puspei turnai si Breil, ferton che Cuera ha carmalau la gronda cumpart dallas persunas che han bandunau Ilanz/Glion. Laax noda medemamein in plus ella bilanza dalla mobilitad. 1884 persunas han da niev priu dimora a Laax enteifer dudisch onns ferton che 1608 han dau adia Laax, 160 da quels han transportau il tenercasa sulet entochen Flem. 

Novas habitaziuns

Manuela Capeder meina la controlla da habitonts dalla vischnaunca dad Ilanz/Glion e confirmescha quei che la statistica federala tradescha. Ilanz/Glion crescha e la menadra dalla controlla da habitonts regorda ch’ei seigi el decuors dils davos onns vegniu baghegiau dabia habitaziuns a Glion. «Quei ei indispensabel per che la populaziun sappi insumma crescher.»

Ella vesa denton era certs svilups positivs ella fracziuns da Rueun e Castrisch che paran medemamein dad esser attractivs loghens da habitar. E Glion crescha pli probabel vinavon, grazia era al baghetg dalla staziun a Glion en construcziun, nua ch’ei dat novas habitaziun ed auters projects ein sin rucca. Las midadas da domicil tradeschan denton mo ina part dil svilup dalla populaziun, sper las naschientschas ed ils mortoris. Novas tradeschan las cefras da SRF e digl Uffeci atgnamein buc. La digren generala dalla populaziun Sursilvana ei enconuschenta, ei dat era loghens cun in svilup positiv.