Maiplimai

Scheis vus pli savens gie ni na? Tuppa damonda, tertgeis vus probablamein. Tgi fa schon stem d’enzatgei aschia? E, quei dependa secapescha dalla damonda. Tut tenor pia. A mintga risposta preceda sfurzadamein ina damonda. En nossa communicaziun quotidiana ei quella damonda pil solit colligiada cun ina pretensiun. Zatgi vul zatgei da nus. Buca mo in meini ni in sempel sclariment vegn spitgau sco risposta, mobein savens in’acziun, in engaschi, ina favur, in impegn. Dir gie significhescha affirmaziun, esser d’accord. Gie ei positiv, perfin honzeli. Cun dir gie raccolt’ins zuar bia laud e stema, contas gadas denton aud’ins glieud stressada a selamentar: «Jeu stuess dispet emprender da dir pli savens na.»

Gie e na – quels dus pigns plaids, ton minimalistics en lur fuorma, ton radicals en lur consequenza.

Jeu seregordel, che dir na sco affon era fetg mal vesiu. Far encunter, numnavan ils geniturs quella insubordinaziun garmadia. Sontgaclau haveva secapescha nudau mintga na en siu carnet. Pulits affons, aschia fuva la regla, fagevan per camond e schevan gie. Vonzei lu, ell’adolescenza, vulevel tuttavia buca pli esser pulita. Far part dils giegies? Na, grazia. Per quels havevel danvonz silpli beffa e disprez. Il dir na e la refusada fuvan camond.

Cul dretg da votar ha lu tut puspei midau. Iniziativas progressivas sco per exempel quella per in avegnir senza ovras atomaras ni per l’aboliziun da l’armada, pretendevan secapescha in gie. Na vuschavan ils conservativs, ils reacziunaris – insumma ils antipatics. E quels fuvan savens ella pluralitad. Cun las massas iniziativas lantschadas els onns 90 dalla Partida populara svizra ha miu cumpurtament da votaziun per forza midau radicalmein. Jeu sun puspei seconvertida en ina che vuscha na. Dubis havevel darar, silpli segrittentavel dad esser semper ella minoritad.

El decuors dils davos onns e suenter beinenqual votaziun dubiusa sundel daventada empau sceptica davart nies sistem politic. Nossa democrazia ei en sesez ina grondiusa caussa. Ch’il suveran hagi denton adina raschun, dubetel fermamein. Sch’enzatgi sedecida per motivs da vendetga, ord ignoranza ni spir egoissem da votar gie ni na, quei resta tschelau – negin sto segiustificar per sia decisiun.  

Ils texts da votaziun ein savens fetg cumplexs. Era sch’ins sefatschenta propi culla materia e s’informescha leutier aunc ellas medias, san ins tuttina esser el dilemma. El meglier cass sedecid’ins sin basa da plirs arguments raschuneivels. L’iniziativa da far permiez las taxas, ni pli popular e sempel «200 francs bastan», emprova denton da perschuader cun in soli argument: Vus spargneis 135 francs ad onn. Sco gia l’iniziativa per ina 13. renta da la AVS, definescha era ella sulettamein sur l’egliada mes-china en l’atgna buorsa ils basegns ed il beinesser dalla populaziun svizra.

Per revegnir alla damonda iniziala: Actualmein ditgel jeu perguess dapli na.

Fabiola Carigiet, oriunda da Domat, è autura e scolasta a Berna. Ella è suprastanta en l’associaziun Auturas ed auturs da la Svizra.