Chirurg da pes, premis e playmobil

En scolina hai gì num ch’i saja pli scort, sch’el restia forsa trais onns en scolina. A la fin da la scola primara hai gì num ch’el duess plitost far la scola reala empè da la secundara. Ed en la secundara han ins scusseglià da far il gimnasi e sche bain, lura segir pir suenter la terza secundara e betg gia suenter la segunda.

Ma igl è vegnì auter. Silvan Beeler (guarda box) ha fatg be dus onns scolina. E suenter dus onns secundara a Savognin è el ì al gimnasi a Samedan. Oz è el chirurg. El exequescha las pli cumplitgadas operaziuns da pes – quellas che auters ospitals na sa fidan betg da far – a la clinica Balgrist da l’Universitad da Turitg. Ma en sasez aveva el gì in pau in auter plan.

Basilea e «scliviglier»

«Scliviglier» – il pled surmiran dominescha, sche Silvan Beeler raquinta da ses temp sco student. «Scliviglier» vul dir raiver. «Il studi a Basilea è stà per mai ‹scliviglier› e dasperas studegiar medischina», sa regorda il chirurg. «Mai pli en la Bassa», saja stada sia devisa suenter avair terminà il studi: «Jau sun creschì si en las muntognas e vi viver là.»

Sia emprima plazza ha el lura gì en l’ospital cirquital a Savognin, nua che ses bab è stà co-schefmedi. Suenter intgins mais ha el midà sco assistent en l’ospital regiunal a Glion ed in onn pli tard en la clinica Gut a San Murezzan. En quests trais ospitals ha Silvan Beeler emprendì d’enconuscher tant la medischina generala, sco era las tipicas fracturas ed operaziuns en regiuns da skis, pia l’ortopedia e traumatologia.

Doctorat e levada da sulegl

Per cuntinuar sia lavur sco medi mancava dentant anc ina lavur da doctorat. El è sa decidì per ina lavur en l’ortopedia – cunzunt cun il patratg che quai saja gea il meglier per pli tard chattar ina plazza stabla en ina regiun da muntogna. «Chirurgia dal cor na fiss betg stada pussaivla en ina clinica pitschna», explitgescha Silvan Beeler ch’è en il decurs da sia carriera era vegnì dumandà da sa spezialisar sin tumors u sin la chirurgia plastica. Ma il giuven medi na vuleva cun talas spezialisaziuns betg daventar dependent da clinicas grondas.

En il fratemp aveva el era midà sias preferenzas sportivas. Empè da «scliviglier» en la grippa, aveva el cumenzà da raiver sin il glatsch. En pli èn turas autalpinas daventadas sia passiun. Per il solit gieva el sulet. Pliras giadas ha el pernottà sin in piz.

«Il pli aut è stà il Bishorn en il Vallais sin 4151 meter», raquinta il medi. «Lura es si là, tut sulet, i vegn la tschajera e ti na vesas nagut pli. Igl è stgir e fraid. Ma il bel è la natira, la rendida e la levada dal sulegl.» Cun turnar haja el lura mintgamai inscuntrà ils emprims alpinists ch’eran da viadi per ascender il piz.

Spatla e giarlet

La finala ha Silvan Beeler scrit sia lavur da doctorat davart la spatla. «Quai è stà mia via en il Balgrist», di el. Ses professer è stà intgantà e l’ha dumandà da vegnir a la clinica da l’universitad da Turitg. Là è sia carriera sco medi e chirurg s’avanzada. El ha scrit ina ulteriura lavur davart la spatla, questa giada ina abilitaziun – ina lunga via e perscrutaziun che ha cumpiglià 21 studis.

Ma ina carriera academica n’era betg quai ch’el tschertgava. E sa spezialisar memia fitg be sin ina giugadira sco la spatla na vuleva el era betg. «Mes plan da lez temp era anc adina da turnar en las muntognas», di Silvan Beeler. «E cun mo ina giugadira n’è quai betg pussaivel.»

El è perquai sa fatschentà dapli cun la chirurgia da las giugadiras da pes e dal giarlet fin ch’el è stà il medi directiv da la partiziun da pes en il Balgrist.

200 tarscholas e «Beelersdorf»

In pe ha 26 oss, 30 giugadiras, radund 100 lioms e 200 tarscholas. Ils pazients da Silvan Beeler n’han betg las derasadas defurmaziuns da pes sco in halux u in uschenumnà Hammerzeh. «La clinica d’universitad survegn tut ils problems cumplexs cun pes», explitgescha Silvan Beeler. El e ses team opereschan pes che autras clinicas na vegnan betg da tractar. Darar è ina operaziun sco tschella. Igl è finezza lavurs.

Finas lavurs a maun ha Silvan Beeler gia fatg sco mattatsch a Savognin. El ha bajegià models da chasas istoricas da Savognin. E per las figuras da playmobil ha el construì bastiments da pirats ed entirs pajais. In pajais sa numnava «Beelersdorf», raquinta el. «Mintga figurina aveva ses agen passaport, in register penal e perfin ina genealogia. Mintga pajais aveva sia atgna valuta cun bancnotas e marcas. Jau hai fatg tut a maun.»

Anc oz lavura il medi gugent cun ils mauns – betg mo en la sala d’operaziun, mabain er a chasa. Per ses trais uffants ha el construì ina rudlera da lain, ina pendiculara, in labirint e letgs. «Per ils uffants èsi bel da vesair, tge ch’è tut pussaivel da far cun ils mauns.»

Chirurgia per surmiran

E tge èsi cun sia finamira da turnar in di en il Grischun? «Mes plan n’è betg anc ì si, ma siemiar dastg’ins», di il medi che abita cun sia famiglia en il chantun da Turitg. En la chirurgia ha el en mintga cas chattà l’occupaziun ch’al plascha: «Sulet ‹baitar› e ‹stibgier› n’è betg quai ch’jau vi far. Lavurar cun ils mauns, quai è bel – quai è il bel da la chirurgia.»

Dal reminent: Il medi che ha antruras cumenzà la scolina a Savognin senza savair in pled surmiran, inditgescha oz sin la pagina d’internet dal Balgrist il rumantsch sco ina da las tschintg linguas ch’el discurra. Ed entant che blers Rumantschs midan svelt en il tudestg, sch’els ston explitgar insatge cumplitgà en ina lingua spezialisada, na ceda Silvan Beeler betg ed explitgescha la chirurgia da pes en surmiran – cun qua u là ina expressiun dal fatg taliana, latina u englaisa.