«Il discuors sin medem livel maunca»
La glieud vegn adina pli veglia e perencunter creschan ils cuosts socials e da sanadad. Tuttina para ina gronda part dalla populaziun buca promta d’augmentar la sava dad ir en pensiun. Ha la generaziun giuvna il sentiment ch’ils vegls vivien sin lur donn e cuost? Quei ha la FMR vuliu saver da treis persunas giuvnas.
Viva la populaziun pensiunada sin donn e cuost dalla generaziun giuvna? Ed ein giuvnas e giuvens memia pulits e buca promts da batter pils agens interess? En quella direcziun ei il president communal dad Ilanz/Glion, Marcus Beer s’exprimius a caschun dalla surdada dalla petiziun ils 6 da fevrer 2026 a Glion en Casa Cumin. Ina surdada che dat momentanamein dabia da discutar pervia dalla moda e maniera co il president communal ha plazzau sias resalvas. Neu dils fatgs astgan ins senz’auter dar empau raschun a Marcus Beer.
Glieud vegn pli veglia
La demografia actuala caschuna adina dapli cuosts al generalesser. In artechel dil Tages-Anzeiger dils 9 da fevrer 2026 documentescha il svilup detagliadamein. Igl onn 2000 deva ei aunc en Svizra 25 persunas pensiunadas sin 100 persunas che lavuran, actualmein ei la quota 35 pensiunadas e pensiunai sin 100 persunas che lavuran e la tendenza crescha, perquei ch’il diember da naschientschas tschessa e la glieud vegn pli e pli veglia. Dess ei buc ina cuntinuada immigraziun en Svizra, fuss la relaziun denter persunas pensiunadas e talas che lavuran aunc pli pintga.
Consequentamein creschan ils cuosts per la AVS ed ils cuosts da sanadad. La veglia da finanziar ils cuosts per exempel cun augmentar la taglia sin plivaleta para, tenor novas retschercas, buca dad esser fetg derasada. Perencunter ha il suveran svizzer renviau avon in pèr onns dad adattar la vegliadetgna da pensiun. Sulet la vegliadetgna da pensiun dalla dunna ei vegnida adattada a quella digl um. Il suveran ha denton concediu generusamein ina 13avla renta d’AVS a tuttas pensiunadas e pensiunai a partir digl onn proxim. Quella cuosta ulteriuras tschun milliardas francs per onn. E la damonda danunder che quels daners vegnan per quella 13avla renta ei aunc buca sclarida.
Tuttina ha Bruno Casutt buc il sentiment che la generaziun pensiunada vivi sin donn e cuost dalla giuventetgna. Il giuven econom oriunds da Falera ha denton magari il sentiment che la solidaritad denter las generaziuns seigi buca pli ton ferma. En siu ambient ein la demografia e la segirtad sociala suenter la pensiun tuttavia in tema. «Ei dat denton buca mo la AVS per garantir ina existenza suenter la pensiun.» Bruno Casutt ei dil meini che la generaziun giuvna stoppi era sefatschentar cun tschellas petgas. «Biaras giuvnas e biars giuvens han oz la pusseivladad da contribuir alla secunda e tiarza petga.»
Communicar sin medem nivel
Sarina Caduff ha denter auter presidiau il Forum da giuventetgna dalla Cuminonza d’interess per la populaziun muntagnarda SAB. La giuvna Lumneziana s’engascha era politicamein e ha fatg persenn che la giuventetgna e ses pareris e basegns vegnien buc adina pri serius. «A mi maunca il discuors sin medem livel.» Per ella eis ei clar che la generaziun giuvna sto s’engaschar, sch’ella vul far valer ses interess.» Sarina Caduff ha denton gia fatg persenn che propostas e giavischs ord il ravugl dalla giuventetgna caschunien extendidas discussiuns, cunzun sch’ellas cuostien enzatgei. «Da tschella vart anflan damondas da credit per in pèr tschienmelli francs per exempel per ina via d’uaul il consentiment senza discussiun e cuntervusch.»
Samuel Zinsli ei pil mument aunc activs ella cumissiun da giuventetgna dalla vischnaunca Stussavgia. El ha tuttavia capientscha che la generaziun pli veglia ha suenter in liung engaschi professiunal il desideri da guder la pensiun. Da l’autra vart fa era el valer ina munconza da solidaritad. «Igl ei secapescha aschia che la generaziun pli veglia ha vuschau pli stedi per la 13avla renta d’AVS, perquei ch’ella profitescha.»
Aunc memia lunsch naven
Il giuven oriunds dalla Stussavgia manegia che sia generaziun seigi ualti pertscharta da stuer luvrar pli gitg per contonscher la pensiun. «La damonda dalla pensiun ei per mia generaziun denton aunc lunsch naven e perquei s’engaschan giuvnas e giuvens plitost per las caussas che pertuccan els el mument.» Bruno Casutt ei dil meini che sia generaziun s’interesseschi en general per damondas politicas. «Sch’ei van denton a votar ei lu tschella damonda.» Samuel Zinsli parta da sia vart l’experienza da Sarina Caduff. «Pli vegls e pli gitg che politicras e politichers ein en uffeci e meins aviarts ein els per nos giavischs ed interess.»
Gust da leger dapli?