Tunnel Munt la Schera – üna colliaziun cun sfidas

Autos in crusch ed in travers intuorn Zernez, vias stachidas plainas sur il Pass dal Fuorn e fin 5000 autos chi passan tras il tunnel Munt la Schera giond o tuornond da Livigno. Quai es ün purtret plüchöntsch normal per üna fin d’eivna dürant la stagiun d’inviern süllas vias in Engiadina.

Scenas cha Oliver Dürig, substitut dal directur e manader da finanzas e servezzan da las Ouvras electricas d’Engiadina (OEE), cugnuoscha pür massa bain. Las OEE sun nempe respunsablas per la gestiun, coordinaziun e sgürezza dad apunta il tunnel Munt la Schera. Quai es quel tunnel chi collia l’Engiadina cun Livigno, chi’d es in possess privat da las ouvras electricas e chi’d es ün dals lös ils plü critics sün tuot il traget. Tant dürant ils gös olimpics, sco eir uschigliö dürant l’inviern – il tunnel nempe es dürant quist temp l’unic access dal Grischun a Livigno.

Tendü ouravant e surleivgià davopro

«Nus vain badà fingià duos eivnas avant ils gös olimpics cha’l trafic dürant las fins d’eivna s’ha redot massivamaing. Tras il tunnel nu vaina registrà gnanca la mità uschè bler trafic sco üsità», quinta Oliver Dürig ün zich surleivgià, considerond il scenari da «worst-case». «La regiun nu’s vess pudü prestar dad ir aint il ris-ch per ün collaps da trafic. Il don da reputaziun füss stat bler plü grond co tuot las masüras chi s’ha trat in vista als gös olimpics. Impustüt schi’s cugnuoscha la situaziun da trafic chi regna quia normalmaing.»

Ils gös olimpics nun han – fin uossa – però ne chaschunà daplü trafic süllas vias in Engiadina, ne scenas caoticas ed ouravant tuot brich, ingün collaps da trafic. Quai pustüt pervi cha las raduond 25 000 persunas chi han visità Livigno nan dal Grischun dürant la prüm’eivna dals gös olimpics han dovrà quasi unisono ils mezs publics e quai fingià avant co rivar a Zernez o in Val Müstair.

«Nus eschan ourdvart cuntaints fin uossa. I nun ha dat ingüns intops particulars ed eu poss be lodar la buna collavuraziun tanter tuot las persunas ed organisaziuns involvadas sül lö, sco per exaimpel l’uffizi da construcziun bassa, la pulizia ed il dazi.» Ch’ün motiv implü cha tuot para d’avair funcziunà sainza gronds intops, saja tenor Oliver Dürig sgüra eir il fat cha las OEE hajan pudü ramassar dürant ils ultims ons blera experienza co chi saja dad ir intuorn cun trafic plü intensiv. «Cur cha’l Chantun es gnü a dumandar, scha nus mettain a disposiziun il tunnel dürant ils gös olimpics, schi d’eira quai da prüma davent cler cha nus surpigliain lura eir tuot la respunsabiltà per la coordinaziun da trafic, aint ed intuorn il tunnel – quai per garantir la megldra gestiun pussibla.»

Sfidas olimpicas

Eir scha’l trafic individual tras il tunnel es quasi stat inexistent dürant la prüm’eivna dals gös olimpics, nu less quai però dir cha’ls respunsabels da las OEE hajan gnü plü pac da far, tant quai chi pertocca ils preparativs, sco eir uossa dürant la gestiun. Anzi, cun quai cha’l tunnel Munt la Schera es transibel be sün ün vial, haja dovrà ulteriuras masüras da sgürezza.

«Tras il tunnel das-chan normalmaing passar maximalmaing be ün bus e fin 50 autos la jada. Per pudair però realisar las masüras dal ‹Parc+Ride› nu bastessan quellas capacitats. Davo ün’expertisa da sgürezza cha nus vain laschà far, pon uossa dürant ils gös olimpics trafichar fin trais bus implits la jada, cun üna distanza da sgürezza dad almain 150 meters tanter pêr, seguits da maximalmaing 20 autos.» Implü s’haja eir installà ün piket da trais pumpiers al lö, quai cha normalmaing nun es il cas.

«Nus provain da cuntantar a tuot noss partenaris, il cumün da Zernez, quel da la Val Müstair ed eir da la vart taliana, ils da Livigno. Il böt il plü ot es da manar las viagiaturas ed ils viagiaturs sans e salvs tras il tunnel e quai scha pussibel sainza colonnas e collaps da trafic.» E cha per accumplir quist böt s’haja investi dürant ils ultims ons üna pruna raps. «Nus vain investi raduond 23 milliuns francs illa sgürezza dal tunnel. Tanter oter in ün nouv sistem da survaglianza ed in nouvas cameras. E bainbod pigliaina per mans la prosma renovaziun. Uschea daja per exaimpel üna nouva surtratta da via ed ün nouv sistem da ventilaziun.»

Munt la Schera – ün tunnel topmodern

Cha be a prüma vista fetscha il tunnel Munt la Schera forsa ün zich l’apparentscha d’ün tunnel da bandits, manaja Oliver Dürig ün zich fond spass, cha a seguonda vista saja quist tunnel però topmodern. «Aint il tunnel sun installadas sün üna distanza da mincha 100 meters 31 cameras intelligiaintas e d’ota resoluziun, chi identificheschan svessa situaziuns da privels ed alarmeschan sün quai a moda autonoma il sistem da sur­vaglianza.» Implü as rechattan aint il tunnel 30 detecturs d’incendi chi identificheschan füm fraid, ün sistem da sur­vaglianza chi reagischa sün chalur ed instrumaints chi masüran il monoxid carbonic ed il vent.

Il tscharvè dal tunnel es la centrala da servezzan aint illa chasa da mantegnimaint per il mür da serra a Punt dal Gall. Quia chüra ün coordinatur il sistem da survaglianza, tuot las cameras, ed uossa dürant ils gös olimpics ün pêr chanals da comunicaziun implü, quai cun funcs in lingia directa cullas autoritats talianas, culs pumpiers ed il servezzan da pannas.

Gestiun normala versus gestiun gös olimpics 

Cha in princip nu’s disferenzchescha l’infrastructura illa centrala da servezzan però bler da quella dürant üna fin d’eivna d’inviern normala, intant però las leznas dal coordinatur tant daplü. Quai ha da chefar pustüt cullas uras d’access dal tunnel e cul fat ch’el ha be ün vial. Passa il trafic dürant normalas fin d’eivnas nempe plüssas uras in üna o tschella direcziun, as müda l’access dürant ils gös olimpics alternant tenor l’urari da la posta. «Pel mumaint nu’s rechattan in summa uschè blers autos e bus aint il tunnel sco uschigliö, uschea dvainta la survaglianza dal tunnel forsa ün zich plü simpla. La coordinaziun da tegner tuot suot ögl e da nu perder la survista, es intant però sainza dubi blerun plü pretensiusa pel mumaint», explicha Oliver Dürig.

Però eir quia es la rutina da tuot las persunas chi sun pel mumaint in servezzan davant e davo las culissas ün avantag per impedir a la fin quai ch’ingün nu less insè verer süllas vias in Engiadina: autos in crusch ed in travers, vias stachidas plainas ed insomma collaps da trafic.