Viscla e viva cun anniversari dubel
Autras uniuns pon be siemiar d’in tal success: La Rezia Bassa ha 160 commembers, exista dapi 60 onns e porscha var 30 entupadas mintg’onn. In dals misteris per quest success è ch’il president impunda var 300 uras ad onn per ch’i marschia.
«I marscha adina insatge» e «nus n’essan betg ina uniun, mabain ina famiglia». Uschia discurra Rinaldo Caduff da la Rezia Bassa. El maina dapi otg onns l’uniun. Entaifer quel temp è il dumber da commembers e commembras creschì da 89 sin 160. La cifra radunda sa cumporta gist bain cun il 60avel anniversari. Lez celebrescha l’uniun quest onn a sia radunanza generala ils 28 da mars a Maiavilla.
Ma co èsi reussì al president da l’uniun per Rumantschs e Rumantschas en il conturn da Sargans da dublegiar il dumber da commembers? «Jau na fatsch lura betg pettas!» Questa respostas haja el survegnì gia pliras giadas, sch’el haja dumandà insatgi da vegnir en l’uniun, raquinta Rinaldo Caduff. El haja mintgamai respundì: «Ti na stos far nagut, ve simplamain a guardar ina giada.» Ils blers che vegnian lura a dar in cuc, s’annunzia suenter gist per ina commembranza, ri il president.
40 liters schuppa da giutta
Uschia saja quai era stà dacurt al curs da far paun che l’uniun haja organisà. Ina commembra saja vegnida cun sia sora. Lezza saja stada intgantada – betg mo dal far paun, mabain perquai che la glieud l’haja recepida sco sch‘ella fiss gia diesch onns en l’uniun, raquinta il president. Dapi il curs ha el pia puspè ina commembra dapli.
«Nus avain fatg paun e tarscholas, avain prendì in aperitiv ed essan anc sesids ensemen», di il president. «Igl è stà ina uschè bella sentupada.» Gliez di el era cura ch’el raquinta da la grillada, dal dar tgeiels, dal di da skis, da la tura da gianellas, da l’excursiun en l’Engiadina ubain da la visita en Chasa federal cura che Martin Candinas è stà il pli aut Svizzer.
Ina lunga tradiziun ha en l’uniun dal reminent la saira da lotto. La davosa giada èn vegnidas 70 persunas. Dals 40 liters schuppa da giutta ch’ina commembra ha cuschinà, n’è vanzà schuber nagut. La tempra famigliara durant tut ils inscunters e las activitads da l’uniun para dad esser in da plirs misteris da success. L’uniun porscha in da chasa rumantsch a la glieud che n’ha en il mintgadi betg trasora la chaschun da discurrer rumantsch.
Duas giadas anniversari
Avant 60 onns, ils 12 da mars 1966, èn 63 Rumantschs e Rumantschas cumparids en il hotel Posta a Sargans. Igl è stà la radunanza preparativa per fundar l’uniun. Il protocol scrit a maun en ina bella scrittira guliva exista anc oz. I ha dà vuschs entusiasticas per la fundaziun – ed era ina vusch pessimistica che ha cità «Faust» da Goethe: «A mai manca la cardientscha». Quest plan na possia betg reussir.
Il pessimist ha dentant sa laschà infectar da l’optimissem dals auters e la raspada ha decidì unanimamain da fundar l’uniun. A la fin èsi, uschia statti scrit en il protocol, vegnì chantà «Chara lingua da la mamma» e «Quei ei miu grep, quei ei miu crap».
E chantar chanta l’uniun anc oz – perfin cun in agen chor. Lez exista dapi 40 onns uschia che la Rezia Bassa festivescha quest onn gist in giubileum dubel. 44 chantaduras e chantadurs exerciteschan da preschent sut la batgetta da Monica Arpagaus per il concert da giubileum il matg a Bogn Ragaz.
26 onns president
L’uniun ha gì en tut quels decennis be trais presidents. Ils emprims dus presidents, Anton Flury e Venanzi Casanova, èn stads mintgamai 26 onns en uffizi. «Tants onns na stun jau lura betg», di Rinaldo Caduff sco terz en la retscha. El ha gia annunzià da vulair demissiunar l’onn proxim e sinaquai udì reacziuns che sch’el chalia, giaja l’uniun en las chaglias.
«I na dastga betg esser che l’uniun penda be vi dad ina persuna», di Rinaldo Caduff. Da l’autra vart conceda el ch’in president stoppia halt esser pront da trair il char. El impunda radund 300 uras l’onn per organisar occurrenzas, rimnar daners, procurar per premis da lotto, scriver rapports, annunziar occurrenzas en la pressa etc. Entretschada en questas lavurs è, sper ils suprastants e las suprastantas, era sia dunna Elisabeth Caduff-Veraguth che trametta a mintga commember da l’uniun adina ina gratulaziun d’anniversari scritta a maun.
Ideas reussidas
Che l’uniun è creschida ils ultims onns è era d’engraziar al fatg ch’i vegn adina puspè empruvà ora insatge nov. Uschia ha il president intimà avant dus onns in commember dad organisar in curs da troccas. En il fratemp datti fervents trochists e trochistas en las retschas da l’uniun.
En pli ha Rinaldo Caduff gì l‘idea da porscher curs da rumantsch: «Igl è stà ina gronda sfida da chattar scolasts, jau hai dumandà Pieder e Paul.» La finala èsi reussì dad engaschar in magister per in curs sursilvan ed ina magistra per in curs vallader. «Jau hai pensà ch’i dettia forsa diesch annunzias, la finala èn s’annunziadas 30 persunas per il curs sursilvan e 17 per il curs vallader.»
Plirs dals participants e da las participantas dals curs èn en il fratemp daventads commembers e visitan era ils «cafés rumantschs» ina giada il mais a Buchs, Weesen, Flums, Mels, Maiavilla u Landquart. Là han els la chaschun dad exercitar la lingua cun ils auters commembers che vegnan a dar ina baterlada.
Idea betg gartegiada
Ma mintga idea na reusseschia betg. Per motivar famiglias rumantschas cun uffants pitschens da far part, ha la Rezia Bassa organisà ina giada ina dumengia in suentermezdi da paraulas a Bogn Ragaz. «La finala èn vegnids trais uffants e var ventg seniors e senioras», di Rinaldo Caduff.
Ceder na vul il president da la Rezia Bassa dentant betg uschè svelt. I haja bleras famiglias giuvnas rumantschas che vivian en il conturn da Sargans ed el è persvadì che sche duas u trais da questas famiglias vegnan en l’uniun, suondan suenter anc autras.
Dapli infurmaziuns èn da chattar sin la pagina www.reziabassa.ch.
«Betg temp per hobis»
Rinaldo Caduff (65) è creschì si a Cumbel e viva a Mols sper il Lai Rivaun. El ha lavurà sco manader da projects per tecnica da chasa dad implants industrials. Dapi il november passà è el pensiunà e vegn mainsvart dumandà a tge hobis ch’el veglia uss sa deditgar. «Jau n’hai betg temp per hobis, jau sun president da la Rezia Bassa», è lura sia resposta. (fmr/vi)
Gust da leger dapli?