vischnauncas

A Surcuolm dat l’oppoiziun sinzur

L’entschatta da fevrer 2026 ha l’interpresa Procura SA da Cuera presentau  ses  plans per ina surbaghegiada cun 60 habitaziuns novas amiez il vitg da Surcuolm. La vischnaunca Sursaissa/Mundaun ha gia instradau la midada dil plan da zonas ch’ei necessaria per realisar la surbaghegiada. A Surcuolm dat ei ussa denton resistenza encunter quei project da construcziun.

parter

Con ditg vai entochen ch’ins enconuscha buca pli la siluetta dil vitg da Surcuolm pervia d’ina surbaghegiada amiez vischnaunca? Cun quella damonda vegni la populaziun da Surcuolm al pei dil Péz Mundaun confruntada el mument, di Irene Schneider. Ella representa ina gruppaziun che oppona al project da 30 milliuns francs amiez il vitg da Surcuolm. L’entschatta fevrer ei quei project iniziaus dall’interpresa Procura SA da Cuera vegnius presentaus ( mira LQ dils 18 da fevrer 2026). La vischnaunca da Sursaissa/Mundaun ha iniziau la midada dil plan da zonas.

Buca vegni involvi

«Quella surbaghegiada ei bia memia gronda ed ils blocs quadratics van buc a prau cun il maletg dil center da nies vitg», di Irene Schneider che habitescha dapi 16 onns ensemen cun siu consort a Surcuolm. «Nus vischins da Surcuolm essan gnanca vegni involvi ella discussiun davart il project. Nus havein saviu prender envesta dils plans e finiu. Cheu ei semplamein vegniu fatg e nus havein intervegniu dalla midada dil plan da zonas ord il Fegl Ufficial Surselva», di la gruppa da habitontas e habitonts da Surcuolm enviers la FMR. Irene Schneider aschunta: «Ussa savein nus aunc prender posiziun el rom dalla exposiziun da cooperaziun e suenter stein nus avon in ‹Fait accompli›.»

Memia grond e mitgiert

La grondezia architectonica dalla surbaghegiada corrispundi buc alla dimensiun dil quartier, l’integraziun maunchi, il resultat final seigi in maletg massiv, scriva Irene Schneider en ina brev da lecturs. En discuors cun la FMR di l’autura dalla brev che 60 habitaziuns novas stettien mai e pli mai en relaziun cun ils 150 habitontas e habitonts ch’ei detti a Surcuolm. Era las instanzas cantunalas che hagien preexaminau il project hagien constatau che quel seigi surdimensiunaus, di Irene Schneider. «Sco habitontas e habitonts empruein nus da render attractivs il vitg da Surcuolm per indigens e turists cun pliras purschidas da temps liber.» Silla plazza da scola detti ei in fuorn da far paun che vegni duvraus fetg savens ed ina casa da scola che vegni duvrada dil vitg. «Quei tut vegness spazzau e la medema sort havess era l’anteriura casa communala che vegn appreziada oz sco bar.»

Donn e puccau da spazzar

«Nus schein veramein buca na a tut», di Irene Schneider, la plidadra dalla gruppa d’opposiziun encunter la surbaghegiada amiez Surcuolm. «Nus savessen per exempel duvrar habitaziuns per persunas indigenas che vulan habitar a Surcuolm. Habitaziuns commercialisadas havein nus avunda a Sursaissa/Mundaun. Nus vulein affons da scola a Surcuolm e perquei duvrein nus urgentamein habitaziuns per indigens.» Heinz Schneider, sco era Simone e Paul Halter e Micheline Dietrich han accentuau enviers la FMR ch’ei seigi bein donn e puccau da spazzar edifecis sco l’anteriura casa communala da Surcuolm, in baghetg cun ina ferma e marcanta preschientscha historica. Quei edifeci stuessi ins renovar en moda e maniera persistenta. Heinz Schneider: «Jeu sun perschuadius che negina autra vischnaunca el contuorn vegness sill’idea da schar svanir in baghetg cun ina tala rihezia.»

Opposiziun vul era in svilup

«Secapescha che era nus che fagein ussa resistenza encunter la surbaghegiada vulein il svilup da nossa vischnaunca», di Irene Schneider. «La damonda ei mo, tgei svilup. Duei ei esser in svilup che s’integrescha ni in che dominescha», sedamondan las dunnas ed ils umens da Surcuolm che vulan salvar il maletg da lur center da vischnaunca. Culla decisiun co ei mondi  vinavon culla surbaghegiada a Surcuolm stetti la  vischnaunca Sursaissa/Mundaun buca mo avon ina singula decisiun da construcziun, scriva Irene Schneider en sia brev da lecturs. La vischnaunca hagi da decider fundamentalmein davart siu agen maletg dil liug futur. Surcuolm hagi la resca da survegnir in project che sedrezzi pli fetg tenor la logica d’investurs che tenor in svilup d’in vitg. Tgi che construeschi el center d’in vitg, construeschi buc mo habitaziuns – quella ni quel construeschi era il futur d’in vitg.