Il parlament fa il botsch

Il pievel ha il commando ed il parlament ha da far obedientscha. Uschia funcziuna, ditg salop, la democrazia directa en Svizra. Cun ina iniziativa populara po il pievel dar la directiva. Cun in referendum po il pievel franar a l’urna plans dal parlament.

Ma gist tar las iniziativas popularas fa il parlament savens il botsch. Cun iniziativas rabitschan singuls ravugls numnadamain problems sin il palancà politic ch’il parlament ha rufidà. Suenter il GEA a l’urna fiss lura gist quest parlament en roda che ha avant negligì il problem. El stuess relaschar las leschas necessarias per ch’il text d’iniziativa – per il solit be intginas paucas construcziuns – vegnia concretisà. Gliez fa il parlament navidas. E gnanc uschè darar fa el bunamain il cuntrari.

Qua suondan quatter exempels – dus actuals e dus dal passà – nua ch’il parlament fa u ha fatg il botsch:

• iniziativa cunter segundas abitaziuns
• iniziativa per ina 13avla AVS
• iniziativa d’immigraziun da massa
• iniziativa da tgira

Scumond cun spir foras

La finamira è stada clera: La cuntrada na duai betg vegnir devastada cun anc dapli chasas da vacanzas. Ils indigens na duain betg vegnir stgatschads da lieus turistics, damai ch’ils pretschs d’abitaziuns creschan ad in crescher.

Il 2012 è l’iniziativa cunter segundas abitaziuns vegnida acceptada. En la constituziun stat d’alura ennà scrit ch’i na dastgan betg pli vegnir bajegiadas novas abitaziuns da vacanzas en lieus nua ch’i dat gia memia bleras. Il parlament n’ha betg gì plaschair. El ha relaschà ina nova lescha che ha gì l’effect cuntrari.

La lescha lubescha ch’emprimas abitaziuns dal dretg vegl – pia il spazi dad abitar dad indigens – dastgan vegnir midadas en abitaziuns da vacanzas. Anc ulteriuras foras en la lescha han schluccà il scumond da segundas abitaziuns. Questas foras èn ina da las raschuns principalas ch’i mancan oz abitaziuns pajablas per indigens en lieus turistics.

Bloccar finanziaziun per agens intents

Quest onn survegnan pensiunads e pensiunadas l’emprima giada la 13avla renta d’AVS. Il 2024 han votants e votantas ditg GEA a l’iniziativa dals sindicats. La finamira era: mitigiar las consequenzas da custs creschents ed autas premias da malsauns per glieud veglia. En pli dueva ina 13avla equilibrar in pau las rentas da la cassa da pensiun ch’èn sa sbassadas a moda massiva ils ultims ventg onns.

Ma era, sche la 13avla vegn gia pajada la fin da quest onn, n’è la finanziaziun anc betg reglada. Il parlament fa in hist e host: Il Cussegl naziunal less augmentar la taglia sin plivalur, tge che avess l’avantatg ch’era ils vegls sa participessan a la finanziaziun. Il Cussegl dals chantuns less ina maschaida: augmentar la taglia sin plivalur cumbinà cun pli autas deducziuns da paja.

Il hist e host vegn nizzegià dals adversaris da la 13avla per agens intents. Els vulan che questa finanziaziun giaja da la glatscha giu. Lura fissi pli tgunsch pussaivel dad augmentar la vegliadetgna da renta. Gliez n’era dentant betg il giavisch dals votants e da las votantas cun dir GEA a l’iniziativa.

Contingents per esters ed estras

Il 2014 datti in GEA a l’iniziativa cunter l’immigraziun da massa. La finamira: La Svizra duai sezza decider quantas persunas che vegnan a viver en il pajais. Contingents duain limitar las permissiuns per esters ed estras.

In tozzel onns pli tard n’ha la Svizra nagins contingents. Il parlament ha decidì enstagl l’uschenumnà «Inländervorrang light»: Novas plazzas ston l’emprim adina vegnir annunziadas als uffizis da lavur. Persunas indigenas che tschertgan ina lavur vesan uschia l’emprim las plazzas e pon s’annunziar avant las persunas da l’exteriur.

Quai è stà il recept dal parlament per restrenscher l’immigraziun senza cuntrafar als contracts bilaterals cun l’UE. Lezs pretendan numnadamain ina libra circulaziun da persunas per glieud che vul lavurar en Svizra. Ils contingents, francads en la constituziun svizra entras il GEA a l’iniziativa, restan be bustabs

Meglras cundiziuns da tgira  – i custa

Tgirunzs e tgirunzas han giubilà il 2021. Ina clera maioritad da votantas e votants beneventan che persunas en la tgira duain en l’avegnir avair meglras cundiziuns da lavur, survegnir meglras indemnisaziuns e meglras scolaziuns.

Fin oz ha il parlament realisà pir in’emprima etappa da l’iniziativa: ina offensiva da scolaziun per persunal da tgira.

Cun la segunda ed essenziala etappa sa dola il parlament: Las fracziuns da la dretga vulan bloccar ch’il temp maximal da lavur vegnia sbassà da 50 uras l’emna sin 45 uras. Cumbattì vegn era il supplement da paja per sururas ch’il Cussegl federal propona.

Tut quai custa numnadamain. Gliez è gia stà cler tar la votaziun avant tschintg onns. Votants e votantas han prendì en cumpra gliez. Il parlament sa sparuna dentant. El fa ina giada dapli vess da far per cumond al pievel.