Commentari – in per in na fa mal a nagin
In per in na fa mal a nagin – il proverbi rumantsch vala en l’avegnir era per la decleranza da taglia. Mintgin e mintgina emplenescha ora sia atgna decleranza, n’emporta betg, sch’ella è nubila u sch’el è maridà. Quai è pli gist, pli fair e correspunda a la vita da las famiglias dal temp dad oz.
Avant passa 40 onns ha il Tribunal federal constatà ina discriminaziun da taglia dals maridads. La miracla da questa fin d’emna n’è betg ch’il suveran svizzer ha acceptà la taglia individuala. Da smirvegliar èsi ch’igl ha durà uschè ditg fin che la malgistadad prenda ina fin. Betg mo maridads che gudognan omadus, pajan damain taglia, mabain per lunsch ora la gronda part da la populaziun.
I dat però da quels e quellas che perdan, sco tar mintga refurma. «Il sistem perfect na vegni mai a dar», ha ditg Karin Keller-Sutter en l’arena dad SRF. E la ministra da finanzas, ch’è uschiglio plitost sitga, ha agiuntà ch’i dettia «einmal mit alles» be tar il döner.
Famiglias tradiziunalas tar las qualas be in – per il solit il conjugal – porta la pajaglia a chasa, vegnan en l’avegnir ad avair per part in pli aut quint da taglia. Gist en lezzas famiglias èsi tant pli impurtant che mintgin, l’um ed era la dunna, empleneschan ora lur atgna decleranza da taglia. Uschia daventa mintgin pertschert co che sia atgna situaziun finanziala vesa ora.
«Fin che la mort as separa» vala oz numnadamain be pli per trais da tschintg lètgs. Las duas autras lètgs fineschan cun in divorzi. Per dunnas, ch’èn avant sa fidadas en famiglias tradiziunalas sin l’entrada da l’um, è in tal divorzi ozendi in fiasco finanzial.
Igl è da sperar ch’ina atgna decleranza da taglia avra ils egls a las ultimas dunnas che vivan anc quest model e las motivescha dad ir a gudagnar. En l’avegnir renda quai numnadamain era, damai che la progressiun fiscala na raffa betg pli davent il gudogn.
Jau mezza hai onns a la lunga, sco bleras autras dunnas maridadas, lavurà senza che quai avess rendì. Sco mamma da trais uffants e dunna maridada avess jau gist uschè bain pudì laschar da lavurar sco schurnalista. Finanzialmain fissi per l’entrada da nossa famiglia vegnì ora sin il medem. Da laschar pertgirar mes uffants pitschens – da quel temp na devi ni canortas ni maisas da mezdi – ha consumà ina gronda part da mia pajaglia. Il rest ha raffà il quint da taglia.
Per tut las mammas – ed era per ils babs – che vulan en l’avegnir parter tant la lavur d’educaziun sco la lavur per l’entrada, sun jau levgiada che la «puniziun da maridaglia» tar la taglia tutga prest al passà.
Gust da leger dapli?