«I dovra ussa ruaus en il sistem»
La votaziun davart l’Iniziativa SSR è passada. Il cusseglier naziunal grischun Martin Candinas è stà ina da las fatschas principalas da la campagna NA ed ha fatg las davosas emnas in veritabel maraton da campagna en l’entira Svizra. A l’ur da la sessiun è la FMR s’entupada cun el a Berna en il sulegl da primavaira.
La primavaira sa mussa da sia pli bella vart quel glindesdi suentermezdi en la chapitala svizra. Sut la Chasa federala èn las terrassas plainas da glieud che fa selfies, giauda ils radis sulegl primavauns e porta egliers da sulegl. E tranter tut quella glieud passa tranteren sperasvi ina politicra u in politicher che vegn renconuschì – sco Martin Candinas.
Il cusseglier naziunal sursilvan dal Center n’ha dentant strusch temp da giudair. Las davosas emnas è el viagià en crusch ed en travers tras l’entira Svizra – adina cun la medema missiun: persvader la populaziun ch’i dovra vinavant ina ferma SRG SSR.
Cura ch’el arriva a la sentupada per l’intervista, guarda el in mument vers il sulegl e ri. «Quai è bun che nus faschain qua l’intervista», di el. «Quai dat er in pau vitamin D a nus.» In pitschen mument da paus avant che la sessiun dal parlament entschaiva – ed avant che las dumondas davart la votaziun da la dumengia e la SRG SSR cumenzan puspè.
FMR: Essas Vus ruassà ora bain oz suenter quella dumengia da votaziun intensiva?
Martin Candinas: Jau hai gì la dumengia in vaira maraton d’intervistas e stoss uss anc ils proxims dis respunder tut las reacziuns. Igl è cler: La votaziun pertutgant la SRG SSR è stada fitg emoziunala ed jau hai survegnì enorm bleras reacziuns sin mintga intervista che jau hai fatg. Grond peda da ma revegnir n’hai jau betg gì entant, hai era schon gì sedutas oz en damaun ed il suentermezdi vai vinavant cun la sessiun.
Tge frasa avais Vus repetì il pli savens suenter la votaziun?
«Ruaus en il sistem.» – Insacura èsi era bun. Uss avain nus votà gia la terza giada sur da la SRG SSR ed il sistem da finanziaziun entaifer endisch onns. Il pievel ha adina sustegnì la politica dal parlament, pia ditg: «Vus faschais quai endretg a Berna.»
Sumvitg ha votà NA cun 71,27 % a l’Iniziativa SSR. Essas Vus cuntent cun quest resultat da Vossa vischnanca nativa?
O quai è super! Tge vuls anc dapli! Jau sun fitg cuntent, igl è in cler resultat ed i mussa che la gronda part da la populaziun vul cleramain ina SRG SSR che po far sia lavur en tut ses differents secturs: infurmaziun e scolaziun e cultura, sport, divertiment e quai en tut las quatter linguas. La Rumantschia è pertscherta che senza RTR n’avain nus betg pli bler. Cler, i resta anc la FMR, ma lezza è era sustegnida fermamain dal maun public. Tge ch’è era cler: I na dat nagina fiera privata per la Rumantschia.
Il Grischun ha refusà cun 63,66 % l’Iniziativa SSR. Igl ha dà chantuns che han votà pli cler. Avessas Vus spetgà dapli? U essas Vus forsa surstà ch’i n’è en il chantun triling betg anc vegnì tar in pli cler resultat?
Il Grischun è sur la media svizra, e quai è segir fitg legraivel. Da l’autra vart san ins che la gronda maioritad dal chantun Grischun è tudestga. E lezza è forsa stada pertutgada damain da quella problematica ch’il talian ed il rumantsch, ch’èn gea minoritads. Uschia che nus avain dad esser cuntents cun quest resultat sur la media.
Vus essas stà ina da las fatschas naziunalas da la campagna NA a l’Iniziativa SSR. Daco insumma tut quest engaschi?
Jau sun dapi 15 onns en la cumissiun da traffic e telecommunicaziun. Cura che jau hai entschet avain nus gì il nov sistem cun la taxa da radio e televisiun ch’ins ha midà. Là sun jau ruschnà viaden e dapi lura è la politica da medias ina da las pitgas impurtantas da mia politica da cumissiun e politica naziunala. Jau sun persvadì che nus stuain ans engaschar per fermas medias en Svizra. Dad ina vart è quai la SRG SSR e da l’autra vart èn quai las chasas da medias privatas.
È lura quest cumbat stà in cumbat fair or da Vossa vista?
Jau sun adina da l’opiniun, sch’igl è ussa fair u betg, a la fin decida la populaziun e quai vala. Igl è stà in cumbat intensiv, cler. Omaduas varts han dà pulit gas. Jau sun stà en blers chantuns a referir. Igl è segir stà la fatschenta da la dumengia ch’è stada la pli dispitaivla, la pli emoziunala. Igl è in tema che mintgin ha in’opiniun, perquai che mintga chasada survegn in quint. Quai sent’ins natiralmain en las reacziuns dal pievel.
Ils proxims trais onns sto la SRG SSR tuttina spargnar, tenor agens quints radund 270 milliuns francs. Co èsi da garantir ch’il lieu da producziun na vegnia betg pass a pass ussa flaivlentà?
A mai n’èsi mai ì per las plazzas da lavur. Quest tema surlasch jau cunzunt als sanesters. A mai vai per cuntegns. Nus duvrain prestaziuns medialas, e quai è quai che interessescha il davos la populaziun. Ella vul infurmaziuns, ina vasta purschida d’infurmaziun, da furmaziun, da sport e da divertiment. E quai è stà mia motivaziun da m’engaschar. La SRG SRR sto spargnar, quai ha decis il Cussegl federal. E da là anora vegn quai a custar plazzas da lavur. Ma quai datti adina puspè en tut ils secturs da l’economia. E la SRG SSR n’è la fin finala era betg in’instituziun sociala nua ch’ins sto mirar per ina e mintgin. Per mai èsi er impurtant che la SRG SSR vegni pli effizienta e ch’ins nizzegia la digitalisaziun. Igl è da spargnar là, nua ch’il pievel senta quai il pli pauc. Pli lunsch na dastgi betg ir. Jau vegn er en l’avegnir a m’engaschar per ina ferma SRG SSR.
Gust da leger dapli?