Sperar sen maseiras da protecziun
Siva digl onn passo è igl cumegn da Surses pertutgia da dus novas zonas cotschnas. Egna cumpeglia ena part digl Campadi Julia sainza consequenzas pi grondas. Tschella aint igl nordost da Tinizong procura per malsiertad tar las persungas pertutgeidas, scu chegl tgi Gion-Franzestg Schaniel ò detg anvers la FMR. Sperar pon el ed igls sies vaschigns a Tinizong dantant sen maseiras da protecziun.
Igl onn 2012 ò Gion-Franzestg Schaniel biagia ena nova stalla sen igl sies bagn puril «Igls Lareschs» a Tinizong. Oz na fiss chegl betg ple pussebel. Ena gronda part digl bagn puril sa catta siva digl onn passo ainten la zona cotschna u bagn la zona da prievel 1. Chegl corresponda ad en scumond da biagier. Pertutgeidas èn an tot bung 30 parcellas aint igl nordost da Tinizong (varda box). Igls possessours e las possessouras èn nias infurmos avant prest en onn davart la midada ed igl prievel da crudada da crappa.
Infobox: Er igl Campadi Julia è pertutgia
Siva digl onn passo n’è betg angal igl nordost da Tinizong, mabagn er igl Campadi Julia a Savognin ainten la zona da prievel cotschna. Lò è la situaziun sumigliainta scu sen igl bagn puril «Igls Lareschs», vot deir tgi la zona na pertotga betg l’antiera parcella. Oter tgi a Tinizong ins ò dantant catto ena schliaziun per igl campadi. «Cunchegl tg’igl campadi dispona da plazza avonda tgi n’è betg periclitada, ins pò spustar la zona da campar pertutgeida ainten en oter li», ò detg igl planisader digl territori Toni Broder alla radunanza communala da Surses glindesde seira.
An vista dalla situaziun spera Gion-Franzestg Schaniel an amprema lengia tgi na capeta navot. El è dantant er en po sursto dalla midada da zona (varda box): «Anfignen igls onns 90 è igl noss bagn puril sto ainten la zona blava. Cura tgi nous vagn biagia la nova stalla igl onn 2012, è el sto ainten nigna zona da prievel. Siva digl onn passo chintan igls geologs tottanegna a basa da lour simulaziuns cun crudadas da crappa dad anfignen 4,5 m³.»
Infobox: Novas metodas
Scu tgi Andri Largiadèr dalla cumischung da prievels digl Grischun ò explitgia anvers la FMR, vignan las zonas da prievel per regla revedeidas scu part da revisiuns totalas dalla planisaziun locala. E chegl seia er sto igl cass tar igl cumegn da Surses: «Cun examinar las cartas viglias vainsa constato tgi las zonas da prievel na pon betg constar.» Tg’ins obtigna ozande oters resultats tgi pi bod, chegl vegia da far cun novas metodas pi exactas.
Aint igl nordost da Tinizong seia damai sa confirmo tgi la zona blava stuess esser cotschna. «Nous vagn fatg dus simulaziuns e dus cartas – per esser sieirs tgi constetta. E sa tgapescha tgi nous na faschagn chegl er betg per mudrager la gliout», uscheia Andri Largiadèr tgi ò confirmo pinavant la dumonda da project per maseiras da protecziun digl cumegn da Surses.
Malsiertad tar «Igls Lareschs»
Per igl bagn puril «Igls Lareschs» procura la midada dalla zona da prievel per l’egna per ena sperdita da valour, ma per l’otra er per malsiertad, scu chegl tgi Gion-Franzestg Schaniel ò detg anvers la FMR: «An cass d’en incendi u sumigliaint na pudessan nous betg ple reconstrueir igls edifezis. U er an cass tgi nous stuessan per exaimpel modernisar ena stalla perveia da novas leschas, tem ia tgi nous na survagnissan betg la lubientscha da biagier. E gist igls edifezis èn ena part impurtanta digl provedimaint da vigliadetna d’en bagn puril.»
Considerond la situaziun actuala constatescha Gion-Franzestg Schaniel dantant er tgi igl sies bagn puril sa catta an en bung stadi: «Igl è ena furtegna tgi nous vagn cumpletto l’infrastructura avant passa diesch onns, uscheia tgi na basigna per igl mument da nignas construcziuns supplementaras.» Tuttegna spera igl pour da Tinizong tgi la zona da prievel vigna puspe revocada. Ena schliaziun è an vista an furma da maseiras da protecziun.
Studi da realisabladad
Scu chegl tg’igl planisader digl territori Toni Broder ò detg alla radunanza communala da Surses glindesde seira, sustigna igl cumegn da prancepi maseiras da protecziun: «Igl cumegn ò incumbenso en studi davart la realisabladad da talas maseiras. I stò neir sclaria, tge tgi dovra propi e tge pussebladads tgi dat.» Resultats intermediars ins survign prubablamaintg gio chest onn, per exaimpel sch’en project da protecziun niss subvenziuno digl Cantun. La realisaziun pretenda dantant ples onns.
Cler è dantant tg’igls suloms da biagier ainten la zona da prievel na vignan betg dezonos. La fegn finala – damai er schi las maseiras da protecziun vignan realisadas – decida dantant la cumischung da prievels digl Uffezi da gôt e prievels dalla nateira cantunal, schi l’antiera u angal ena part dalla zona da prievel pò neir retratga. Igl mument n’ins possa damai far navot oter tgi spitgier igl studi, uscheia Toni Broder dalla firma Stauffer & Studach tgi ò elaboro la revisiun dalla planisaziun locala da Surses.
Gust da leger dapli?