Lea Caderas vul vegnir deputada

L’emna passada è Lea Caderas* levada in di ed ha savì: «Bain, jau candidesch.» La notg aveva ella gì in siemi, bunamain ina visiun. Ella ha vis sasezza a sesend sin ina da las 120 sutgas en il Cussegl grond. Ina buna figura aveva ella fatg en ses siemi tranter tut ils auters deputads e las autras deputadas.

En il fratemp è ella s’infurmada. Avant quatter onns hai dà radund 500 candidats e candidatas – in record. Quai na la starmenta gnanca zic. Ella ha numnadamain legì en la «Südostschweiz» che mintga tschintgavel parlamentari chala. «Lura datti avunda plaz per mai», pensa la neo-politicra. Las respostas sin sias dumondas appartegnent ina candidatura chatta ella sin la pagina d’internet da la chanzlia chantunala.

Fin cura èsi da s’annunziar?

Ups, quai daventa sportiv. Il proxim glindesdi a las 12.00 scada il temp d’inoltrar candidaturas, stat scrit en las explicaziuns da la chanzlia chantunala. Lea Caderas sto festinar.

Èsi pussaivel da candidar cun 17 onns?

Tge cletg! Lea Caderas festivescha l’anniversari precis il di da las tschernas chantunalas, ils 14 da zercladur. Quel di daventa ella 18 onns. Quai basta. Sch’ella fiss naschida be in di pli tard, avess ella stuì spetgar anc quatter onns cun candidar. Tut va sco filà.

Candidar sco persuna independenta?

Tenor lescha fissi pussaivel da candidar sco persuna independenta senza partida. Ma per gudagnar in sez – saja quai sco persuna singula, sco partida u sco gruppaziun – èsi da cuntanscher in quorum da 3 % da tuttas vuschs en il chantun. Il quorum vala dapi l’introducziun dal proporz che vegn applitgà dapi las elecziuns dal 2022. Lea Caderas è realista. Quest quorum na dumogna ella mai tut suletta.

Èsi pussaivel da candidar insanua auter?

Lura datti anc in auter problem. Ella abitescha en in circul che ha da bun be in sez en il Cussegl grond. Quest sez ha occupà fin uss il padrin da Lea Caderas. Il padrin candidescha puspè ed ella na vuless betg ristgar la buna relaziun, sch’ella engola il sez al padrin. Tge far? Ella consultescha la constituziun chantunala e guarda qua: I n’è gnanc necessari dad esser sesenta en il circul nua ch’ella candidescha. Sch’ella ha domicil en il Grischun, po ella candidar en x-in dals 39 circuls.

Nua candidar?

Gliez avra novas pussaivladads. Forsa avess ella gea pli grondas schanzas da candidar sin ina glista dad in dals trais pli gronds circuls: Cuira ha 21 sezs, ils Tschintg Vitgs han indesch sezs e l’Engiadin’Ota ha otg sezs. Ella pudess telefonar a las partidas en quests circuls e dumandar, sch’ellas dovrian forsa anc insatgi per emplenir lur glistas. Lea Caderas sa numnadamain che las partidas han schaschins da dumagnar ensemen avunda glieud.

Pon ils clubs da ballape vegnir cun glistas?

Ma i dess anc in’autra pussaivladad. Tut intgantada legia Lea Caderas che betg mo partidas pon metter si glistas, anzi, er uniuns da sport u clubs da jodel. Ella dat ballape en ina squadra da dunnas. Il pli gugent mobilisass ella gist tuttas squadras da dunnas en il Grischun per metter si glistas en ils differents circuls. «Nus cuntanschessan franc e segir il quorum da 3 %», pensa ella. Ma per ina mobilisaziun quasi en l’ultima minuta èsi ussa propi memia tard. Ella sto pia tschertgar ina partida che la dat in plaz sin ina glista.

Tge partida fiss la meglra?

A tge partida telefonar? Al Center ch’è cun 34 sezs la pli ferma fracziun en il Cussegl grond? Ubain a la PLD che ha cun ses 27 sezs medemamain gronda pussanza? Las duas partidas han dentant pers sezs avant quatter onns pervi dal sistem da proporz. Profità dal proporz ha percunter la PPS che ha recaltgà il 2022 bunamain trais giadas dapli sezs, numnadamain 25.Era la PS ed ils Verds han tutgà cun 27 sezs tar ils victurs. Quest onn candideschan ils Verds dal reminent da per sai senza la PS ed emprovan da cuntanscher il quorum da 3 %. N’è quai betg in pau ristgà? Ma atgnamain na sto Lea Caderas gnanc ponderar. Ella n’è betg in’opportunista e telefonescha direct a quella partida che correspundan il meglier a sia tenuta politica.

In plaz sin ina glista?

I funcziuna. Lea Caderas cuntanscha immediat il president da partida. Lez è tut desperà. In da ses candidats è sa retratg en l’ultim mument. Il president ha gia telefonà a Gion e Martin, ma nagin n’ha vulì sa metter a disposiziun. Lea Caderas sto be sincerar ch’ella s’identifitgeschia cumplainamain cun il credo da la partida e survegn il plaz liber sin la glista. Ella è tut beada. L’aventura po cumenzar. Ella candidescha per in circul che ha da bun plirs sezs.

Tgi survegn atgnamain in sez?

Ussa che Lea Caderas ha ses plaz da glista, vai be anc per chapir co gudagnar in sez, resp. per la dumonda: Co funcziuna il «Doppelter Puckelsheim»? Gliez è la metoda da reparter ils sezs dal Cussegl grond tenor il proporz. Quai funcziuna en trais pass:

• Il di d’elecziun vegnan l’emprim repartids ils 120 sezs dal Cussegl grond a moda proporziunala sin las partidas tenor lur forza d’electurs e d’electuras. U cun auters pleds, la partida cun ils pli blers electurs ed electuras, survegn er ils blers sezs.
• Sco segund vegnan ils sezs ch’ina partida ha da bun, repartids sin sias glistas en ils circuls che han cuntanschì buns resultats.
• Sco terz: Entaifer ina glista survegnan quels candidats u quellas candidatas ils sezs che han fatg ils megliers resultats.

Per Lea Caderas munta quai ch’ella na batta betg mo cunter candidats dad autras partidas, mabain ch’i dat er ina concurrenza entaifer sia glista.

Nulla schanza per ina noviza?

Dapli che Lea Caderas legia davart las elecziuns dal 2022, pli fitg ch’ella survegn la fiffa. È quai stà ina buna idea dad exnum vulair candidar? Tuttenina ha ella l’impressiun d’avair nulla schanzas encunter tut questas candidatas cun gronda experientscha e tut quests candidats ch’èn bler pli vegls ch’ella.Ma tgisà, forsa vegn ella gea propi dad entusiasmar electurs ed electuras cun ses fieu politic. Ed i dovra magari er ina purziun cletg. Avant quatter onns ha ina candidata dal circul Suot Tasna per exempel ertà in sez da la victura sin la glista. La victura ha desistì da sia tscherna ed enstagl ha la candidata sin plaz dus pudì ir a politisar en il Cussegl grond.