Chantun scriva cifras cotschnas

Pessimists – uschenumnads «Schwarzmaler» – vegnian ministers da finanzas savens numnads, ha menziunà la mesemna cusseglier guvernativ Martin Bühler. Ma en questa funcziun stoppian ins mussar, co che las finanzas dal maun public sa sviluppeschian effectivamain. Ed uss saja quai incontestabel: «Las entradas na tegnan betg pli pitg a las expensas.»

Questa construcziun è vegnida repetida pliras giadas durant la conferenza da medias da la mesemna a Cuira. L’emprima giada dapi nov onns ha in minister da finanzas grischun stuì preschentar cifras cotschnas. Il deficit dal 2025 summa a 218,5 milliuns francs.

Raschuns per il deficit

Ina raschun per il deficit sajan ils 200 milliuns ch’il Chantun haja pajà per la finanziaziun speziala per proteger il clima e per innovaziuns.

Ina autra raschun è tenor Martin Bühler: «Il sbassament dal pe da taglia influenzescha il resultat.» Il pe da taglia è vegnì sbassà per 5 %. Gliez ha diminuì il retgav per 33,4 milliuns tar las taglias sin entradas da las persunas natiralas.

Expensas creschan memia svelt

Lura sajan las expensas creschidas. Cunzunt en il sectur social, tar la sanadad ed en la furmaziun dovria dapli daners, ha ditg il minister da finanzas.

Durant ils ultims trais onns da gestiun sajan las expensas totalas s’augmentadas per 19 %. Gliez munta in bler pli grond augment che la creschientscha da l’economia en quel interval en il Grischun.

Gia dapi quatter onns sa manifestescha perquai in trend da resultats regressivs en ils rendaquints chantunals. Quai vul dir: Ils gudogns dals ultims onns èn sa sminuids cuntinuadamain. Cun il rendaquint da l’onn passà è il resultat cupitgà per l’emprima giada en il minus.

Il 2024 aveva il Chantun anc bunamain 1 milliarda francs sin ses carnet da spargn, vul dir sco agen chapital a libra disposiziun. Quai èn daners ch’ins ha mess da la vart dals gudogns en ils buns onns. L’onn passà ha il Chantun dentant stuì prender daners giu da quest carnet da spargn, uschia ch’igl èn vanzads anc 666,5 milliuns.

Duvrar daners dal carnet da spargn

«Quai è stà in pass sapientiv», ha ditg Bettina Simioni, secretaria da finanzas dal Chantun. Ils daners da l’agen chapital a libra disposiziun hajan ins duvrà per la finanziaziun speziala per proteger il clima, ma era per mitigiar las consequenzas dal sbassament da taglia.

La secretaria da finanzas ha dentant sutlingià: «Diminuir l’agen chapital a libra disposiziun na dastgan ins betg cun expensas dal quint current.» Sche quest chapital saja lura ina giada duvrà, na fissan nagins daners pli avant maun per stuppar rusnas tar las expensas currentas. Quest agen chapital saja ina reserva cunzunt per finanziaziuns spezialas.

«Legraivel» – pli independent

Sch’i flessegian damain daners, n’èn ministers da finanzas per regla betg intgantads. Ma da questa regla ha Martin Bühler fatg la mesemna in’excepziun. Il 2023 ha il Grischun anc survegnì radund 130 milliuns da la Confederaziun. L’onn passà è l’import per la gulivaziun da resursas vegnì sbassà sin 29 milliuns.

«Igl èn 100 milliuns damain ch’ins senta en la cassa», ha ditg Martin Bühler. «Ma igl è atgnamain in segn legraivel.» I muntia ch’il Grischun dovria damain daners da la Confederaziun. Il Chantun saja uschia finanzialmain pli independent.

Prognosas cotschnas

Per quest onn quinta il Chantun cun in deficit da 60 milliuns. Per il 2027 vegn prognostitgà in deficit da 175 milliuns – tranter auter perquai ch’il sbassament dal pe da taglia mussa lura ses effect cumplain.

«Quai munta ch’i dat damain libertad d’agir en il preventiv per il 2027», ha ditg Martin ­Bühler. I dovria perquai correcturas vi da las cifras dal plan da finanzas. Per gliez basegnia quai ina gronda disciplina da tegnair a mastrinas las expensas. En pli stoppian ins esser fitg precaut cun decider novas expensas.

«Nus na discurrin betg d’in program da spargn, mabain d’in augment d’expensas persistent e cleramain pli flaivel, che sa mova a pe cun la creschientscha economica», ha ditg il minister da finanzas. El n’ha betg adressà explicitamain quest avertiment al Cussegl grond. Ma lez è l’instanza chantunala che decida mintgamai davart il preventiv. Sco emprim tracta il Cussegl grond dentant anc il rendaquint 2025 en la sessiun da zercladur. Sa tge ch’el di da las cifras cotschnas?