Ils mirs san buca trer flad

«Avon treis onns havein nus retschiert dalla populaziun plirs avis. Il plat dall’ura-baselgia seigi scardalius e macorts e cunzun dalla vart encunter damaun sappi ins buca pli leger las uras», raquenta Claudio Fetz. Il president dalla pleiv da Schluein conferma che quella ei vidlunder da preparar in project per ina renovaziun parziala dalla baselgia. Gl’edifeci dedicaus als apostels s. Pieder e s. Paul ei situaus agl ur dil stradun digl Alpsu. Automobilists che carreschan da Laax en direcziun Glion ston far en quei liug, cunfinont cul mir dil santeri, ina leva storta e reducir la spertadad. All’entrada da Schluein vala tempo 50 e tgi che fa stem, vesa che la baselgia havess da basegns ina renovaziun. Cunzun la part sura dil clutger ei buca pli alvs, mobein grischs e per part ners.

Consecrada igl onn 1716

Era la part exteriura dalla nav ei buca pli alva. «Nus havein priu notizia dils avis e constatau ch’ei fuss uras da renovar puspei la baselgia», conferma Claudio Fetz. La davosa renovaziun gronda ha la pleiv realisau avon 50 onns, da 1977 tochen 1981. Trent’onns, gl’onn 1949, havevan ella installau in tuchiez niev. Ils treis zenns fetg vegls havev’ins remplazzau cun quater novs dalla cularia Rüetschi dad Aarau. Cuort avon, 1942, haveva il historiograf Erwin Poeschel aunc descret quels treis zenns da Schluein. Il pign gotic cun inscripziun era dall’entschatta dil 14avel tschentaner, il mesaun d’entuorn 1500 ed il grond purtava in vers biblic e l’annada 1728.

La baselgia baroca da Schluein, aschia sco ella sepresenta oz, han ins consecrau ils 7 da settember 1716. Gia avon existeva dil reminent en quei liug ina caplutta. Da quei temps fagevan ils parochians da Schluein part dalla pleiv-mumma da Sagogn. Lezza baselgia ei dedicada a Nossadunna e la caplutta da Schluein al prenci-apostel s. Pieder. Ils automobilists che carreschan oz sil stradun digl Alpsu interessescha quei strusch. Els vesan denton ch’ils mirs duvrassen ina remedura. «Avon dus onns havein nus presentau alla radunonza generala l’emprema gada ina proposta e tratg en consideraziun ina renovaziun externa», gi il president dalla pleiv.

Ina secunda expertisa

Claudio Fetz raquenta vinavon che la suprastonza seigi vegnida activa sezza ed hagi schau controllar ils mirs exteriurs. L’architecta Caroline Gasser Curschellas ha retschiert silsuenter l’incumbensa d’examinar pli detagliadamein l’entira substanza. «Igl ein vegnidas alla glisch pli e pli bia mendas», declara il president dalla pleiv, el conferma che la radunonza da pleiv hagi dau in credit per schar far in preproject. L’architecta ha fatg, en collaboraziun cun ina firma specialisada, ina secunda expertisa. Quella ha inclus era il tetg e la construcziun da lenn. La controlla dalla substanza ha mussau che las balcas ein expostas ad ina schinumnada mazeraziun. Igl ei in process ch’ei sa dar sche la surfatscha dil lenn ei exposta a certas substanzas. Claudio Fetz conferma ch’ils excrements dallas miez miur e miez utschi han ina certa influenza sillas mendas dalla construcziun da lenn.

Serrau giu hermeticamein

Il problem pli grond vid la baselgia da Schluein ein denton ils mirs. Cu ins ha renovau la baselgia ils onns 1977 tochen 1981, han ins ligiau giu ils mirs externs cun ina materia sintetica. Enstagl d’encurir alternativas persistentas ed investir empau dapli daners, han ils responsabels da quei temps elegiu il material pli convenziunal ch’ei deva. Cun renovar nundumbreivlas autras baselgias han ins fatg il medem sbagl: Enstagl da prender material mineralic che lubescha als mirs da trer flad e d’ulivar las differenzas da temperaturas, han ins serrau giu hermeticamein cun ina maulta sintetica l’entira surfatscha exteriura dalla baselgia.

Gl’onn 1962 haveva la pleiv installau in scaldament electric. Culla pratica da regular quel piteschan ils mirs pia dapi ussa 50 onns. Ed ussa, tgei fa la pleiv da Schluein en quella situaziun? Culla Tgira da monuments dil Grischun seigien els en bien contact, rispunda Claudio Fetz. Era cull’architecta Caroline Gasser che quei uffeci ha recumandau. L’experta per substanza da baghegiar historica accumpogna divers projects da renovaziun da baselgias. «Alla proxima radunonza da pleiv vegnin nus a presentar il project da renovaziun detagliau cullas mesiras ch’ein da prender e cul preventiv dils cuosts», finescha Claudio Fetz.