387 burgheisas e burgheis
Las vischnauncas burgheisas han – nua ch’ellas existan aunc – ina posiziun speciala enteifer il cuminesser. Aschia era a Laax. Mesjamna ha la suprastonza burgheisa envidau alla radunonza generala. Gl’onn proxim sa la vischnaunca burgheisa festivar siu 100avel anniversari.
«Sco nus enconuschein ella oz, ei nossa vischnaunca burgheisa documentada pér dapi 1927. Ella ei responsabla per dar il dretg da burgheis, ella administrescha siu schischom e s’engascha per cultura, fatgs socials e sport.»: Cun quels plaids ha Vitus Dermont introduciu siu rapport annual. Gl’onn 1874, cu il cantun Grischun ha stuiu introducir – sin sforz dalla Confederaziun – la lescha da domicil, han biaras vischnauncas fatg quei senza zavrar beins politics e beins dils burgheis. A Laax ei quei schabegiau gl’onn 1927.
Ils pli novs burgheis
Vitus Dermont ei dapi siat onns al tgamun dalla vischnaunca burgheisa. Oriundamein s’udevan commembers dallas famiglias Coray, Camathias e Gliott tiels burgheis da Laax. Ils immigrai senza tetels e posiziun che prendevan domicil el vitg numnav’ins «hintersäss». Lur dretgs eran limitai enviers quels dils burgheis. Il 17avel tschentaner han ils burgheis finalmein concediu a commembers dalla famiglia Arpagaus da Peiden il dretg da burgheis. Tras maridaglia ein quels vegni naturalisai.
Oz ei il register dils burgheis da Laax pli vasts: Sper ils oriunds cuntegn el ils nums Dermont e Buchli, Ardüser, Cavelti, Caviezel, Casanova. Ils pli novs burgheis da Laax cumpletteschan quei register: Mesjamna han ils «hintersäss» René Schuhmann, Nathalie Ellinor Binder, Lydia Rybski e Mariana Stefan priu part alla radunonza generala. Vitus Dermont ha surdau ad els la pergameina ufficiala. Quei um e quellas dunnas che habiteschan a Laax cun lur famiglias ein daventai burgheis svizzers e cunquei naturalisai. Tuts quater ein semussai, enviers la radunonza, fetg loschs ed engrazieivels ch’els ein recepi en quella cuminonza.
Bunamein 400 burgheis a Laax
Dils actualmein biebein 2300 habitonts da Laax ein 387 era burgheis da quei liug. 302 d’els han il dretg da votar ed 85 ein minorens. En ina pintga presentaziun ha Vitus Dermont mussau ina survesta dallas persunas en Svizra cun dretg da burgheis a Laax. La gronda part, numnadamein 529 viva el Grischun. El cantun Turitg vivan 43 persunas, el cantun Sogn Gagl eis ei 27 ed en auters cantuns mintgamai tochen in tozzel. Ell’entira Svizra vivan biebein 1000 persunas cun Laax sco liug da burgheis.
A pliras persunas ha l’instituziun regalau ils davos onns il dretg da burgheis d’honur. Persunalitads meriteivlas ein Toja Isenring-Maissen (1919-2014), gl’anteriur president communal Eugen B. Hangartner, il cumponist Gion Balzer Casanova e Reto Gurtner, il president dall’Arena Alva.
Gl’onn proxim vegn ad esser in special ella historia dalla vischnaunca burgheisa. Sco quei che Vitus Dermont ha getg alla radunonza, vegn quella a festivar il 2027 il 100avel anniversari. Pil centenari vegn ella ad envidar ses prest 400 burgheis cun domicil el liug ad ina producziun culturala ordeifer.
Possessura da quater begls-fontauna
In pensum principal dalla vischnaunca burgheisa eis ei d’administrar la facultad. Ella posseda funs, pastiras ed uaul, la parcella da baghegiar a Murschetg (mira scaffa), sco era l’immobilia Casa Marcau. Gl’onn vargau han ils burgheis augmentau lur facultad ord tscheins dils beins immobiliars e da capital. La bilanza muossa activas e passivas da biebein 910 000 francs. Ensemen culla vischnaunca politica meina la burgheisa in conto da recav ord vendita da terren. Sco quei ch’il quen 2025 muossa, cuntegn quel ina summa da varga 274 000 francs.
L’organisaziun burgheisa fa denton buca mo mantun cullas entradas. Mintg’onn sustegn ella uniuns e gruppaziuns che san buca profitar da contribuziuns dalla Fundaziun Pro Laax. In post special ella facultad ein ils begls-fontauna. Sco quei che Vitus Dermont ha informau, ein quater dils siat begls-fontauna el vitg da Laax en possess dalla vischnaunca burgheisa.
Fortimo seretrai dil project «Murschetg»
Sut la tractanda informaziuns e varia ha la suprastonza burgheisa informau pertuccont il project da surbaghegiada parcadi Murschetg. Igl ei stau ina novitad malemperneivla. L’interpresa generala Fortimo Group seretila numnadamein dil contract pil dretg da baghegiar ch’ella ha suttascret ils 24 da november 2021. La radunonza burgheisa dils 6 d’october 2021 haveva concediu unanimamein alla Fortimo il dretg da baghegiar, igl ei stau l’entschatta d’in project che finescha el nuot suenter preparativas da tschun onns. Gl’uost 2025 ha la vischnaunca politica da Laax dau all’interpresa d’immobilias da Sogn Gagl glisch verda per realisar in hotel sil plaz da deposit e parcadi dils bus a Murschetg. Igl ei ina parcella en possess dils burgheis da Laax.
Encunter il project e la revisiun dil plan zonal han vischins recurriu alla Dertgira superiura grischuna. Cun decisiun dils 14 da schaner 2026 ha quella aboliu il conclus dalla regenza grischuna pertuccont il cunfin d’uaul. Per possibilitar la surbaghegiada haveva la radunonza communala da Laax approbau ina midada minimala dalla lingia da baghegiar a favur dalla parcella burgheisa. L’interpresa generala havess investiu sin quei terren 40 tochen 45 milliuns francs per in hotel per famiglias e glieud giuvna. Igl ei ina parcella da biebein 2800 m2 che cunfinescha culla via da Murschetg e culla Val Draus. La scarpa dalla Val Draus ei attribuida alla zona d’uaul.
Opponents dil project han ussa giu success cun lur recuors – e quei ha consequenzas: Il president dalla vischnaunca burgheisa da Laax, Vitus Dermont, ha prelegiu la brev da Fortimo, suttascretta da Philipp Bienz, il fundatur e president dil cussegl d’administraziun. «Per nies grond displascher savein nus buc, cun quella situaziun nova, baghegiar silla parcella 3668 in hotel funcziunal e rentabel. Per quest motiv stuein nus, cun grev cor, seretrer dil contract pil dretg da baghegiar.» Quella parcella sto la proprietaria surbaghegiar tochen igl onn 2031, autruisa vegn ella exzonada e restass ils proxims 15-20 onns ella reserva.
Gust da leger dapli?