Destins culinarics tanter la Svizra e la Pologna

Mincha jada ch’eu tuorn in Svizra, am plascha da mangiar trats e prodots chi sun per mai vairs simbols elvetics: tuorta da nusch, tuorta da carottas, Basler Läckerli, cordon bleu, plain in pigna, rösti, crocants, Rivella in tuot las variantas ed amo oter. – Ün mumaintin! Rivella es bain ün prodot industrial? Quai es vaira, ma in mincha cas es quai ün prodot tipic svizzer, chi’s chatta perfin sülla glista da l’associaziun Patrimoni culinar svizzer.

Sülla pagina da quist’associaziun n’haja scuvert avant pac temp ün prodot fich curius per mai: i’s tratta da la Krakauerwurst, üna specialità da Lucerna. Specialità da Lucerna? Ma quai es ün salsiz identic a nos salsiz da Cracovia (kiełbasa krakowska), ün salsiz cha nus cugnuschain e mangiain fich jent e fich suvent in tuot la Pologna.

Ma co es quai pussibel cha nos salsiz da Cracovia vess dad esser üna specialità eir a Lucerna? Tenor las infuormaziuns chi’s po leger sülla pagina da l’associaziun es vers la fin dals ons 1920 il salsiz gnü portà d’ün bacher austriac, cul nom Hans Halek (1901 – 1966), a Dagmersellen. I’s sto agiundscher cha Cracovia d’eira avant l’on 1918 per daplü d’ün tschientiner ün territori suot il domini austriac. Hoz es la liongia da Cracovia ün prodot tipic eir in Austria (tenor Register der Traditionellen Lebensmittel).

Las colliaziuns culinaricas tanter la Svizra e la Pologna nu finischan sgür na cul salsiz da Cracovia e van eir in tschella direcziun. Ils Svizzers dal Grischun rumantsch han exportà lur pastizaria vers blers pajais europeics, eir in Pologna. Tenor las indicaziuns i’l cudesch «Istorgia grischuna» dad Adolf Collenberg (2003) vaiva ün randulin engiadinais fundà a Varsovia la pastizaria Lurse. Sün pagina 269 as vezza eir üna veglia fotografia da l’edifizi, ingio ch’ella as rechattaiva. Eu til n’ha recugnuschü subit! Quai es l’edifizi da l’Hotel Europejski (Hôtel de l’Europe), ün bel edifizi istoric reconstrui davo la Seguonda Guerra mundiala. Davo avair vis la fotografia suna natüralmaing currü a verer, scha l’Uorsa exista amo. Schi, ella exista amo! Ma dadaint, displaschaivelmaing, nu daja la tradiziunala tuorta da nusch; quai sun tuot pastizarias internaziunalas e schic. Che dischillusiun! Schabain cha’l pled «dischillusiun» nun es forsa il dret pled: Ils «éclairs» ch’eu n’ha tut invezza da la tuorta da nusch han gustà fich bain!

Po üna buna pastizaria esser üna dischillusiun? Mai! Neir cur ch’ella riva al mumaint sbaglià. Eu m’algord in quist connex dad üna malincletta comica ch’eu n’ha gnü dürant meis ultim viadi in Slovenia. A la fin dad üna tschaina n’haja dumandà, sch’eu possa pajar cun Apple Pay. Davo pacs minuts m’ha il camarier manà ün Apfelstrudel. El varà sgüramaing inclet «apple pie». Ma eu nun ha protestà. Scha la vita at dà ün’occasiun da mangiar ün stupend Apfelstrudel, lura nun esa da far dispitta cul destin.

Maciej Durkiewicz da Warschau/Varsovia (Pologna) lavura sco docent da lingua taliana a l’Universitad da Varsovia ed è passiunà per il rumantsch e per la Svizra.