«Des gähd di oan feiuchen Dreck an!»
Mintgatant ans dat la casualitad ina lecziun per vita duranta. Jau aud anc oz la vusch ferma da quest um che m’ha lavà avant prest 40 onns il chau tenor tuttas reglas da l’art.
Mia dunna ed jau avevan emprendì d’enconuscher in pèr bavarais pensiunà sin ina plazza da campar en il Tessin. Pia in pèr en la vegliadetgna da noss geniturs. L’emprim giravan noss discurs be enturn chaussas dal mintgadi senza pli gronda impurtanza. Tipic small talk oramai. Tar ina buna gervosa bavaraisa èn nossas lieungas lura vegnidas adina pli libras e nus avain cumenzà a tematisar era las grondas dumondas da la vita.
Cun ina giada essan nus vegnids da discurrer sin la vita da mes sir ch’era gist ì en pensiun. Mes sir m’aveva declerà cun tutta datschertadad ch’el haja ussa lavurà avunda e ch’el na veglia sco pensiunà betg pli avair obligaziuns. Malgrà ch’el aveva fatg carriera sco schef-contabilist ed era anc adina fit sco in chalzer da gimnastica, na vuleva el betg pli s’engaschar per x-insatge ordaifer sia famiglia. Mia dunna ed jau eran da l’avis che el duess tuttina avair ina incumbensa in zichel inspiranta e pretensiusa per ch’el na perdia en sia terza fasa da la vita betg sias abilitads spiertalas e sia agilitad. Ma adumbatten. El na laschava betg discurrer cun el davart quel tema.
Il pèr bavarais ha ditg tadlà tiers tge che jau al raquintava da mes sir – senza dir era mo in pled. Da temp a temp registrava jau sin las lefzas da l’um in fin surrir. In surrir che jau hai malchapì cumplettamain. Pertge dad in mument sin l’auter ha el m’interrut: «Tgi crais ti atgnamain che ti sajas? Ti has be in zichel dapli che 30 onns ed has il sentiment da savair co ch’in um da 65 onns stoppia passentar sia vita.»
Quest lavachau a la bavaraisa n’hai jau mai pli emblidà. Ed jau hai emprendì da quest um ina chaussa impurtanta: Manegià bain n’è anc ditg betg fatg bain. Okay, propostas bain manegiadas pon esser ina buna basa per ina discussiun fritgaivla davart in problem. Ma sche mes vis-a-vis ma di cler e net ch’el haja in auter punct da vista, èsi d’acceptar quai senza sche e ma. Quai vala per tuts e tuttas: per uffants envers ils geniturs exact era sco per geniturs envers ils uffants creschids. E sa chapescha era tranter fragliuns, collegas ed amis. En ina societad libra sto mintgin e mintgina pudair viver tenor sias persvasiuns – almain uschè ditg ch’ils conumans na ston betg patir giudlonder. Ni sco ch’il filosof Immanuel Kant aveva formulà: «La libertad dal singul finescha là, nua che la libertad da l’auter cumenza.»
Dal reminent, la vita ma cumprova adina puspè che jau na sun betg il sulet che manegia da temp en temp da savair, tge che saja il meglier per in’autra persuna. Lura giavisch jau a mai ed a tuts tschels sabiuts en nossa societad in lavachau bavarais. Ed jau sai exact tge che mes Bavarais dals pleds clers e nets schess lura: «Pass moi af, du Gscheidhaferl. Des gähd di oan feiuchen Dreck an!»
Gust da leger dapli?