Mintga schlondra è ena fabricaziun unica

D’ancurt en bel de da premaveira a Vaz Sot. Igl termin fixo da saveir daple sur digl far schlondras (pi popular schendlas) è allas 13.15 agl our digl li. I savoira da lenn, cunzont da laresch, en’odour ampernevla. Patrik Stäger, igl patrung e tagliaschlondras, è vedlonder cun sies ampluia Stefan Buchli da Solas Soura da planisar igl sivamezde da lavour. Anturn la sosta noua tgi la lenna vign fandeida ins vei bleras boras da laresch e singulas da pegn.

Stefan Buchli scumainza a fender la lenna cun ena maschina. El ò en agen dung da fender la lenna ed er igl îgl persiva, uscheia tgi sessour sa laschan far or da chels tocs da lenna las schlondras. Passa diesch onns lavoura igl pour da Solas Soura igl anviern dus deis l’emda tar Patrik Stäger scu taglialenna. «Chella lavour plai a me cunzont er perchegl tgi lavour gugent cun lenna», dei Stefan Buchli. La lenna vign fandeida scu chegl tgi la fibra digl lenn corra. Las boras vignan razgedas tar en toc tgi sa lascha sessour fender ed elaborar pi bagn, detg concret sen la lunghezza e grossezza dallas schlondras. Eneda tgi la lenna per fabritgier las schlondras è fandeida, vign betg ple luvro cun maschina, mabagn angal ple a mang.

Las boras èn gio pinadas

Cun blera saveida e plagn entusiassem rachinta Patrik Stäger da sia professiun speziala scu tagliaschlondras. «Chella lavour è quasi neida messa a me an tgigna cun esser mies perdavants, mies tat e mies basat cun passiun tagliaschlondras», ò detg igl om da Vaz Sot. El ò alloura er musso las schlondras fandeidas e detg tgi chellas per far en tetg vegian igl ple ena lunghezza da 42 centimeters ed ena grossezza dad otg anfignen endesch millimeters. Las schlondras per far ena fatscheda d’ena tgesa seian savens tranter seis ed otg millimeters grossas e la lunghezza schea tar 32 centimeters.

Cun discorrer cun Patrik Stäger sa verifitgescha tgi sia professiun è per el betg angal artisanat, na er ena filosofia. «Per mintga tetg e mintga fatscheda tg’ia dastg far cun las schlondras dovra angal laresch e pegn dalla regiun», dei igl tagliaschlondras. Chegl seia per el fitg impurtant da retrer las boras lò noua tgi igl laresch ed igl pegn creschan e chegl sur decennis.

«Chegl èn las boras da laresch per far las schlondras pigl tetg dalla tor digl casti da Riom», dei el. Anc seia betg cler cura tgi chegl succeda, eventualmaintg igl aton 2026 u forsa er pir an en onn. Igl laresch per far las schlondras pigl tetg dalla tor digl casti da Riom dereiva da Salouf. Patrik Stäger dei: «Cugl selvicultour dalla regiun Jules Weibel sunga mez sto aint igl gôt per tscherner igls lareschs adattos.»

Tranter igl november ed igl favrer

Amprandia ò Patrik Stäger scrinari da mobiglias. Siva digl 1997 magna el cun sia donna Heidi Stäger igl affar da far schlondras tgi la sia famiglia ò mano decennis. Lavour ò el abundanza vignan blers tetgs puspe fatgs cun schlondras ed er fatschedas da novas tgesas. Igl tagliaschlondras ò er anc detg igl suandont: «Igl laresch ed igl pegn tgi vign pino vignan angal taros digl november anfignen igl favrer». Igl laresch ed igl pegn seian igl anviern ainten la schinumnada «Saftruhe», cun correr l’ava ainten la rieisch dalla planta. Cotras seia la lenna pi sitga. Per fabritgier schlondras da qualitad vala: la dretga lenna, digl dretg li ed igl dretg taimp. Ideal seia schi igls lareschs ed igls pegns seian pi vigls, carschias plang e pitost schurmageas aint igl gôt.

Gist chegl seia er d’attribueir allas boras tg’ins dovra la lenna per far las schlondras digl tetg dalla tor digl casti da Riom. Cura tgi Patrik Stäger rachinta da lareschs e da pegns ins ò l’impressiun tg’el tgapescha prest mintga planta cun la quala el ò gia contact. Cun ena fascinaziun, cun ena calmezza e cun îgls tgi targlischan rachinta el digls muments cura tg’el vo ainten igls gôts alla tschertga da lenn da qualitad. Pinar la lenna seia prest anc migler da gligna gurainta, ò igl tagliaschlondras er managea.

Schlondras dapertot noua tg’ins varda

Patrik Stäger lavoura er savens cun la tgira da monumaints, uscheia er schi vo per far igl tetg dalla tor digl casti da Riom cun ena otezza da 28 meters ed ena surfatscha da radond 190 m². «Per 1 m² d’en tetg dovra ins 116 schlondras» daclera el. Siva dall’invista aint igl li noua tgi Stefan Buchli fenda la lenna è alloura nia fitg singular cun eir aint igl luvratori da Patrik Stäger, lò noua tgi las schlondras vignan perfecziunadas. Igl è ena lavour manuala precisa da millimeters. Aint igl schinumno «Beizblock» stenda el igl lenn e taglia cun ena cuntgidela ed en cuntel spezial la schlondra tenor la fibra digl toc lenn, chegl per betg donnager e blessar igl lenn.

«Igl è ansomma betg ena lavour lungurousa, mabagn ena lavour meditativa», dei Patrik Stäger. Er aint igl sies luvratori è l’odour da laresch e da pegn preschainta e noua tg’ins varda vei ins mellas e mellas schlondras plumagedas tottas tenor lunghezza e grossezza. Vign igl tetg fatg da schlondras vignan ellas montadas e posiziunadas (spustadas) cun far igl tetg, messas da sotanse l’egna sen l’otra.

Tar schlondras da 60 centimeters seian ¾ cuvertas ed ¼ betg. Lenna dovra aria per respirar e gist chel aspect seia da gronda impurtanza cun montar las schlondras. Plovigl seian la schlondras pitost cumpactas e tar ora sitga sa cumbla mintga schlondra singula e consegna cotras l’umiditad.

La viseta a Vaz Sot tar Patrick Stäger e Stefan Buchli è stada ple tgi angal interessanta ed ò testifitgia tgi la professiun da tagliaschlondras è daveiras ena professiun particulara e tgi schea betg gist a mintgign.

Ensatge ò Patrik Stäger er anc detg: «Mintga tagliaschlondras fò an sia veta angal eneda en tetg da schlondras, chel tigna ple tgi 80 onns.» Chegl vigna er ad esser igl cass cura tgi igl tetg dalla tor digl casti da Riom vigna fatg cun schlondras da laresch da Salouf.