«La situaziun i’l Iran d’eira difficila fingià avant»

Chasper Sarott: Da pudair tuornar inavo in Svizra es natüralmaing adüna darcheu bel. Dürant ils ultims ündesch ons a l’ester cugnuschaiva la Svizra impustüt da las vacanzas, ch’eu passantaiva per la gronda part almain in Engiadina. Id es bel da pudair star darcheu üna jada in Svizra e da pudair profitar da nos bel pajais – dad ün’infrastructura chi funcziuna e dad üna vita sgüra, ingio chi’s po as mouver ed ir a spass ingio chi’s voul e cura chi’s voul. Ma id es cler, i’s dvainta diplomat per lavurar impustüt a l’ester e brichafat per lavurar adüna in Svizra.

Mia nouva rolla illas relaziuns umanas nun es sgüra na ün post tipic per ün diplomat chi tuorna inavo in Svizra. Normalmaing lavuress ün tal plütöst in carica da divers pajais o d’ün continent i’l exteriur, obain lura per exaimpel in qualchüna funcziun per las relaziuns cun l’Uniun europeica. Quista funcziun es insè üna lavur per collavuraturs specialisats e na per ün generalist sco ch’eu sun ün. Perquai es quist’occasiun, da pudair far alch ch’eu nu vess uschigliö gnü la pussibiltà da far, eir ün fich grond privilegi. E dal rest, eir meis post da giavüsch. Per quel m’haja interessà ed annunzchà, ed a la fin, eir surgni. Uschè ch’eu nu poss damaja plondscher da stuvair far uossa alch ch’eu nu laiva. (ria)

Quist es ün dals posts importants ed eir la clav pel success per nossa politica a l’ester. Sco respunsabel nu’s recrutescha be tuot ils nouvs diplomats, i’s tils mouva eir sün quist muond d’ün lö a l’oter. Quista posiziun am permetta da pudair imprender a cugnuoscher il departamaint in ün möd co ch’eu nu til cugnuschaiva amo infin uossa. Quai chi sarà dal sgüra ün grond avantag per mai, eir per plü tard.

In mia funcziun nu daja propcha ün solit di dal minchadi. Eu n’ha üna pruna sezzüdas cun meis impiegats chi’m sun suottamiss directamaing, ma suvent eir contact cun tuot noss impiegats dapertuot sül muond. Minchatant eir telefons la bunura bod o la saira tard, per esser amo bun da pudair telefonar cun quella persuna staziunada a Chile o forsa ill’Australia, sainza chi saja là not e di pro nus, dimpersè viceversa.

In mincha cas, ma na be per mai sulet. Nus vain raduond 3000 impiegats locals in tuot las ambaschadas sün quist muond, lura bundant 1100 Svizras e Svizzers chi müdan mincha quatter ons lur post da lavur e lura amo raduond 1400 impiegats in Svizra. Quai chi voul dir üna pruna diversità ed eir üna pruna sfidas.

Schi, quia esa in prüma lingia adüna il plü important cha nos persunal saja san e salv. Intant cha la situaziun es sgüra avuonda, schi provain nus da restar sül lö in tals pajais. La sgürezza da maniera generala es però eir adüna alch fich subjectiv. I dà glieud chi ha daplü experienza e chi’d es forsa eir ün pa plü calma in pajais cun situaziuns difficilas. Sch’üna bomba explodischa per exaimpel 200 meters davent, inclegia ün forsa plü bain chi nu s’ha be gnü furtüna, dimpersè chi’d es eir stat planisà uschea. Lura daja oters chi han fich gronda fadia in talas situaziuns. Persunas, chi nu rivan plü da durmir la not e chi’s fan pissers per lur famiglias. E tuot quai esa da tour in consideraziun. Nus accumpagnain a nossa glieud il meglder pussibel per chi stettan bain eir là ingio chi sun e schi fa dabsögn, lura tils retraina da quels lös.

La situaziun i’l Iran es difficila fingià daspö ün pêr ons. Nus vain stuvü serrar l’ambaschada – almain temporariamaing – fingià l’ultima stà üna jada ed uossa avant ün mais darcheu. Pel mumaint nu vaina plü ingün persunal svizzer sül lö. Quai chi nu less però dir cha nus hajan uossa interruot las relaziuns bilateralas cul pajais. Nus fain amo adüna la lavur, chi’s po far a distanza, nus rapreschantain adüna amo ils Stadis Units i’l Iran e nus vain eir amo adüna nossas localitats là. Davo la posa da cumbat da quindesch dis chi’d es uossa gnüda arrandschada, examinaina eir darcheu la reavertüra da l’ambaschada.

Natüralmaing cha quist tema commouva eir a mai. Impustüt schi’s cugnuoscha tschertüns dals collegas sül lö persunalmaing. Però per tgnair il focus nu’s poja neir na esser massa pertoc da la chosa. Important esa nempe chi’s possa restar amo uschè radschunaivel sco pussibel per pudair lura eir trar las decisiuns chi fan dabsögn.

Quai es fich different e perquai eir difficil da resümar in möd general. Quai chi vain però predschà da tuots es il fat da savair cha Berna s’interessa per lur bainesser e cha nus provain tuot nos pussibel per contribuir a soluziuns. Quai cun trametter forsa persunal supplementar in quels pajais obain permetter a quels chi sun là, da tour lur vacanzas ed uschea pudair svödar ün zich lur testas. Talas chosas sun importantas.

Forsa ün zich bain. Impustüt dürant quists ultims ses ons i’l Madagascar ed i’l Congo, ingio cha manar persunal po eir esser minchatant üna sfida. Tuot tenor s’haja lura üna tscherta incletta e sensibiltà per tuot nossas collegas e noss collegas in situaziuns difficilas chi han forsa eir minchatant il sentimaint cha la centrala saja dalöntsch davent. Eir sch’eu sa però che cha quai voul dir, sun las realtats in mincha pajais otras. Sco dit, la percepziun sül lö po esser fich individuala. Suvent basta fingià, schi s’es in contact cun ün o cun tschel, schi’s muossa interess, schi’s prouva da cuffortar e spordscher sustegn moral. Quai nun es però be mia rolla. In cas da guerras et cetera lavuraina nus eir cun psicologs professiunals per discuorrer davart quists temas.

Per mia lavur e nos persunal nun ha quista decisiun gnü directamaing ingün’influenza. Nus vain eir inavant relaziuns bilateralas cun pajais in guerra. Per exaimpel vaina ün’ambaschada a Kiew ed üna a Moscau, e nus vain ün’ambaschada i’l Israel ed üna a Beirut. Damaja, nus vain üna pruna conflicts sün quist muond ed al listess mumaint vain nus in fich blers pajais eir üna rapreschantaziun. Quai chi’d es forsa da dir: Ils conflicts sun – oter co quai chi’d es il cas i’l Iran – plütöst illas periferias dals pajais e damain illas citats principalas. Ma dad esser preschaint eir in tals lös, nun es per nus brich alch da special.

Eir quai variescha dad ün context a l’oter. Nossa lavur umanitara per exaimpel, chi’d es congualabla culla lavur da la Crusch Cotschna Internaziunala, es alch cha nus fain tipicamaing in lös da guerra. Da tschella vart provain nus, güsta in talas regiuns, eir da lavurar per la pasch. E per ragiundscher quai douvra dialog, mediaziun ed inchün chi’d es bun da metter tuot ils partits intuorn üna maisa.

Qua as dovressa üna culla dal cristal. Eu nu sun neir na in üna posiziun da pudair respuonder quista dumonda. Nus lavurain in quist context, sco dit sün distanza pel mumaint e quel di cha la sgürezza permetta darcheu dad esser cun persunal a Teheran, eschan nus eir darcheu là. Eir a l’Iran provain nus dad offrir eir uossa amo noss buns servezzans. Quai sun lavurs chi vegnan comunichadas minchatant vers inoura e minchatant neir na.

Eu pens cha nus eschan hozindi confruntats cun uschè bleras novitats, uschè chi’d es important da priorisar. Ün uman nun es hozindi plü bun dad avair la survista sur da tuot quai chi succeda. Eu leg minchadi la gazetta e prouv da m’infuormar da quai chi capita sül muond. Ma eu n’ha eir la furtüna dad esser in contact cun üna pruna da noss collavuraturs sün quist muond e da surgnir tras quai ün’invista chi nun es adüna uschè congruenta cun quella cha nus vain adüna quia in Svizra. I para schon cha’l muond s’haja müdà i’ls ultims ons, ils gronds müdamaints ill’istorgia sun però d’inrar capitats dad ün di a l’oter.

Sch’eu sarà ün bel di darcheu ambaschadur o na, quai vezzarana. (ria) Id es nempe il Cussagl federal chi nomna seis ambaschadurs. Eu sper natüralmaing schon ch’eu das-cha darcheu partir sco diplomat a l’ester e forsa eir da pudair esser darcheu l’ambaschadur e rapreschantant da la Svizra a l’ester. Pel mumaint sun eu però quia. Eu n’ha üna lavur ch’eu fetsch fich gugent ed eu profit eir mincha fin d’eivna da pudair passantar temp in Engiadina. Perquai nu spetta uossa be da pudair partir darcheu a l’ester. Quel di cur chi sarà lura uschè inavant, m’allegra garanti da pudair ir darcheu in ün nouv pajais, da pudair scuvrir alch ch’eu nu cugnuosch amo – üna nouva cultura – e da pudair rapreschantar noss interess aint in quel pajais cun tuot quai ch’eu n’ha pudü imprender uossa dürant quists quatter ons ch’eu sarà quia.