Müstair

Tagl per tagl dürant 40 ons

Daspö quatter decennis es Daniel Schgör cuafför a Müstair. Adonta da tuotta constanza daspö december 1985, s’ha müdà bler pel cuafför, sco ch’el quinta. Tagl per tagl vaja per el eir in direcziun da la pensiun e da la dumonda da l’avegnir da seis affar. – Üna visita i’l Salon Daniel, però sainza laschar far frisura.

parter

El ha insè la megldra adressa pussibla a Müstair – il Salon Daniel. Immez cumün, circundà dad oters affars: üna furnaria cun cafè, ün affar da sport, üna butia da fierramainta, banca e posta. Quia ha Daniel Schgör (63) taglià daspö l’on 1985 ils chavels a sia cliantella. Uffants, homens e duonnas. Ed eir scha seis salon es restà in quists quatter decennis adüna al listess lö, ed eir scha blera cliantella es restada fidela, disch il cuafför illa retrospectiva: «Per mai sco cuafför ha müdà bler.»

Tuornà per drivir ün affar cun sia «jaja»

Cumanzà ha tuot cun sia tanta – cun sia «jaja», sco ch’el disch in net e s-chet jauer: «Mia jaja Florina d’eira cuaffösa. Ella vaiva quia in quista chasa fingià ün pitschen salon.» La lavur da Florina Andri til ha plaschü tant bain sco giuvnot ch’el ha decis d’imprender eir el quist manster. «Cur ch’eu n’ha quintà in scoula ch’eu lessa far da cuafför, e perfin da duonnas, lura haja bain dat da quels chi han ris oura. Ma davo es quai stat evas vaira svelt», s’algorda Daniel Schgör.

Davo il giarsunadi a Samedan ed ün ingaschamaint a Lai, è’l tuornà in december 1985 in seis cumün natal ed ha surtut in età da be 23 ons insembel cun sia jaja l’affar da cuafför. Quel pass d’avant 40 ons nu resguarda Daniel Schgör sco enorm curaschus, perquai cha las circunstanzas til paraivan fingià quella jada bunas: «In Val Müstair daiva vairamaing be üna cuaffösa a Sta. Maria e lura vaiva quia a Müstair mia jaja seis affar. Ma quella faiva apunta ils tagls be per duonnas. Ils mats ed ils homens vaivan per gronda part dad ir sur cunfin pro’l cuafför. Uschè chi daiva propi ün bsögn per ün salon da cuafför.»

Ün predsch tanter Engiadina e Tirol

Ed eir la differenza da predsch in congual culla concurrenza taliana i’l Tirol dal Süd nu til haja fat spivir, sco ch’el quinta: «Meis predschs sun adüna stats tanter quels in Engiadina, chi sun plü ots, e quels dal Tirol, chi sun natüralmaing plü bass. Ed insomma, il predsch nun es in quists ons mai stat ün grond tema pro mia glieud. Eu vaiva adüna cliantella fich fidela.»

Guardond inavo fa el in mincha cas ün quint economic tuot positiv: «Eu n’ha vivü quia a Müstair tuot mia vita professiunala cun esser cuafför. Id es stat üna bun’existenza. Na per gnir milliunari, ma per viver.»

Lavar ils chavels be pro’l cuafför

In tuot quists ons ha apunta eir müdà bler in sia professiun. In confrunt culs ons ’80 laschan las duonnas per exaimpel far damain permanentas. E blera glieud culurischa svess ils chavels. Uschè cha tscherta lavur es crodada davent, e Daniel Schgör disch: «Hoz vain la blera cliantella simplamaing per tagliar e far cul favuogn.» Pro’ls tagls haja dat tenor el impustüt üna gronda müdada pro’ls homens, cun bler daplü variaziun. «Plü bod d’eira da tagliar cuort, mez lung o lung – e basta! Hoz esa da far cuort da la vart e sura lung … insomma, in tuot las direcziuns e variaziuns», disch il cuafför da Müstair in riond.

Pro las duonnas ha müdà, sper ils stils da frisuras e las permanentas amo alch particular chi ha gnü ün effet per la lavur dal cuafför: «Avant ons vaivan nus cliaintas chi gnivan minch’eivna o mincha 14 dis pro nus, simplamaing per lavar ils chavels. Quellas duonnas nu lavaivan mai svess lur chavels. Per mai d’eira quai natüralmaing buna cliantella, in ün oter temp. Talas duonnas gnivan lura impustüt eir in vista ad alch festa, per exaimpel pro festas da baselgia.»

Discussiuns da politica e da chatscha

Ma quai ch’el gioda il plü ferm vi da sia lavur, nun ha gnanca da chefar cun ün tagl o stil specific. «Il plü jent fetscha insè ün tagl per homens, perquai cha lura daja pelplü üna discussiun davart la chatscha, il sport, la politica o dad otra roba. Quai am plascha», disch il paschiunà chatschader.

Però da la politica in general lascha Daniel Schgör plü jent las piclas: «Id es da savair ch’ün affar sco meis nun es cumpatibel cun far politica. Scha tü exprimast üna jada üna clera opiniun, lura ris-chast da perder cliantella.» Da quellas experienzas haja el eir fat in quists ons.

Implü bada eir seis affar da passa 40 ons ferm cha la populaziun in Val Müstair tschessa. Daniel Schgör disch: «Cur ch’eu n’ha cumanzà vaiva la val var 1800 abitantas ed abitants. Intant eschna in var 1400. E quellas 400 persunas damain, quellas mancan simplamaing.» Intant daja in Val Müstair eir amo oters affars da cuaffösas tanter Müstair e Tschierv. Il Salon Daniel nun es dimena plü sulet. Per la paja lavura Daniel Schgör intant sulet in seis affar. Sia jaja Florina ha miss d’vart la forsch avant 20 ons.

«Hoi, tschütta, Daniel vegn!»

In vista a sia età da pensiun es il Salon Daniel be amo avert dürant quatter dis l’eivna. Ün di l’eivna, mincha gövgia, va il cuafför i’l ospidal ed i’l asil da vegls a tagliar ils chavels: «Quai es cliantella da mai e tuots han adüna ün tschoffen da’m vezzer e cloman: ‹Hoi, tschütta, Daniel vegn!› Quai sun bels inscunters.»

E l’avegnir da seis agen affar? Dessa forsa perfin üna successiun in famiglia? «Mia figlia es effectivamaing cuaffösa. Ma ella viva in Engiadina Bassa e nu fa quint da tuornar in Val Müstair.» Ma Daniel Schgör tradischa dad esser in discussiun cun persunas chi vessan forsa muos-chas da surtour seis salon. Però sün basa dal svilup in val ed illa professiun da cuafför manaja el: «I füss in mincha cas plü simpel da surtour, scha l’affar nun es l’entrada principala per exaimpel per üna famiglia. Sco seguonda entrada pudessa però in mincha cas cusgliar quist affar. Eu per mia part fess in mincha cas darcheu il cuafför, eir cun ün agen affar.» 

«Id es stat üna bun’existenza. Na per gnir milliunari, ma per viver.»

Daniel Schgör, cuafför a Müstair