Solist u duet

Dapi il settember passà èsi enconuschent, che Gianna Luzio sto remetter ses post sco co-presidenta, cunquai ch’i dat in conflict d’interess cun ses nov job sco scheffa da l’Uffizi federal per telecommunicaziun (UFCOM). Sia co-presidenta, Urezza Famos, ha perquai manà ad interim suletta l’organisaziun tetgala da Rumantschas e Rumantschs.

«En tut han sis persunas mussà interess», ha ditg il suprastant da la Lia Rumantscha e manader da la cumissiun da tscherna Toni Vinzens (remartga redacziunala: Toni Vinzens lavura era sco producent e redactur tar la FMR). Or da quest ravugl èn la fin finala sa dadas la candidatura dubla Urezza Famos/Bernard Maissen e la candidatura Chasper Sarott.

Tenor Toni Vinzens è la cumissiun cuntenta ch’i dettia in pitschen cumbat: «La fin finala duain gea las delegadas avair l’ultim pled en chapitel, ed uschia han els ina schelta. Ils delegads han cun Chasper Sarott la pussaivladad da tscherner insatgi ‹nov› e plitost giuven u da tscherner ina tscherta cuntinuitad cun il duo Urezza Famos/Bernard Maissen.»

La represchentanza dals idioms en funcziuns-clav dad instituziuns rumantschas vegn adina puspè discutada. Era la cumissiun da tscherna ha discurrì da quai, sco che Toni Vinzens conferma. «Igl ha schon dà vuschs ch’il presidi stoppia esser sursilvan, cunquai ch’il secretari general è gea in Engiadinais. Ma per nus n’è l’idiom betg stà il criteri principal.»

Chasper Sarott (46) – El ha «survivì» en pajais cumplitgads (Libanon, Madagascar, Congo) sco diplomat. Ussa ch’el è turnà en Svizra, è l’um da Sent schef dal persunal per il Departament federal d’affars externs. El è responsabel per var 5500 emploiads.

Chasper Sarott: «L’emprima motivaziun da mai è segiramain da pudair far insatge per nossa lingua. Gia durant mes temp sco diplomat hai jau pudì m’engaschar en ina furma u l’autra per il rumantsch e quai m’ha adina fatg grond plaschair. Ussa che jau sun da return en Svizra, ma met jau gugent a disposiziun, era sche jau sai che la concurrenza è gronda. Ma da tschella vart èsi adina bel, sch’ils delegads han ina schelta. En emprima lingia èsi da realisar la strategia ch’è vegnida definida l’onn passà, lez è cler. Forsa è mia candidatura er ina schanza per la Rumantschia dad avair in pau novas vuschs cun ina squadra pli giuvna, la suprastanza è gea era plitost giuvna.»

Urezza Famos è cussegliadra en dumondas da fatschenta e da cultura sco er editura. Ella è oriunda da l’Engiadina Bassa. Dapi l’onn 2022 è ella al timun da la Lia Rumantscha, emprim ensemen cun Gianna Luzio, ed uss ad interim suletta.

Bernard Maissen è creschì si ad Arosa ed è enfin sia pensiun il mars 2026 stà directur da l’UFCOM a Berna. Avant è el tranter auter era stà schefredactur da RTR e da l’agentura da novitads Keystone-SDA.

Urezza Famos: «Jau hai ussa in pèr onns gia experientscha e chat la lavur fitg interessanta. I vala ussa dad implementar la nova strategia e da realisar las finamiras (rinforzar la cuminanza, digitalisaziun, furmaziun, finanzas). Quest process chat jau persunalmain fitg interessant, ma jau sun era fitg colliada cun la Rumantschia e cun nossa cultura e m’engasch fitg gugent.»

Bernard Maissen: «La Lia Rumantscha è in’instituziun fitg impurtanta per il svilup da la lingua. Grondas sfidas spetgan sin nus. Jau avess ussa la pussaivladad da m’engaschar en il co-presidi ed hai era temp. I vala segir era da stgaffir structuras pli modernas e pli agilas da la Lia Rumantscha.

Actualmain èsi da radund dudesch sedutas ad onn. Quellas vegnan mintgamai manadas dal president. La funcziun dal post è dentant relativ vasta: represchentar la Lia Rumantscha e ses interess. Esser en contact cun las uniuns. Mussar preschientscha ad occurrenzas. Star en barat cun l’operativa e cun la suprastanza e sa fatschentar cun la strategia.

Il presidi è il gremi strategic da la Lia Rumantscha. Ensemen cun la suprastanza che sa cumpona da tschintg commembers decida el davart il futur la l’organisaziun da lingua. Quai ha er ina gronda influenza sin il gremi operativ cun ses secretari general Markus Solinger. La sedia principala è a Cuira e porscha plazzas a temp cumplain a circa 17,35 emploiadas ed emploiads (cifra dal 2024). La gronda part dal budget da la Lia Rumantscha furman subvenziuns publicas cun var 2,8 milliuns francs ad onn (cifra dal 2024.)

Indesch uniuns ed instituziuns rumantschas tramettan totalmain 65 delegadas a la radunanza. Ils pli blers delegads han las uniuns regiunalas: la Surselva Romontscha ha 15 sezs; l’Uniun dals Grischs 10 sezs e l’Uniun Rumantscha Grischun Central 8 sezs. Era la Gruppa rumantscha dal Cussegl grond è cun 8 sezs relativamain gronda.

Ils 20 da zercladur 2026 è la radunanza da delegads a Samedan. Sper l’elecziun dal presidi elegia ella er in nov suprastant. L’Uniun Rumantscha Grischun Central propona Leo Thomann sco represchentant e successur da Patric Vincenz.

Gea, igl è pussaivel ch’i vegn anc candidaturas selvadias a la radunanza da delegadas e delegads. Che la cumissiun da tscherna ha tschernì las duas candidaturas na sclauda betg ch’i pudess dar ulteriuras candidaturas che vegnan preschentadas a la radunanza.