Baselgia da Ladir ei memia humida
La baselgia parochiala da Sogn Sein a Ladir che vala sco simbol visual per la Foppa, sto vegnir renovada. Certas parts digl intern dalla baselgia ein scurdadas entras la fiehtiadad e dado dalla vart dil nord sto vegnir construiu in ulteriur drenadi per impedir novas accumulaziuns d’aua che s’avischinan als mirs dalla baselgia. L’entira renovaziun cuosta pressapauc in milliun francs.
En ina broschura – che la cumissiun da baghegiar per la renovaziun dalla baselgia da Ladir ha tarmess en biaras casadas dalla regiun – ein las lavurs da renovaziun en ed avon la baselgia da Sogn Sein descrettas. Claudio Camenisch che fa part dalla cumissiun da baghegiar di ch’ins fredi gia dapi in dètg temps la humiditad en baselgia. «Per l’ina ei il fried da meffa en baselgia malemperneivels e per l’autra ei la meffa in problem per la substanza dil baghetg. Quasi igl entir baghetg intern ei en prighel da daventar fiehtis. Perfin parts digl altar principal han survegniu ina colur curiosa che deriva dalla humiditad. E pertuccada ei era la ligiadira dils mirs.» Quei tut hagi menau alla decisiun dalla pleiv da sanar la baselgia. La fin finala seigi la baselgia parochiala il baghetg principal dil vitg da Ladir, era ord pugn da vesta religius, di Claudio Camenisch. Perquei vegli ins mantener la baselgia da Sogn Sein en buna substanza, essend quella era in simbol visual per l’entira Foppa e cunquei era pil turissem.
Inventarisaziun ed expertisa
La cumissiun da baghegiar installada dalla pleiv da Ladir ha sco emprem inventarisau detagliadamein ils donns. Claudio Camenisch declara che la cumissiun hagi era schau far ina expertisa per sclarir co ei seigi pusseivel da sligiar il problem dalla humiditad. «Nus duvrein ina ventilaziun cun in sistem che nus savein direger. La baselgia sto vegnir ventilada permanentamein tenor basegns. El medem mument vegn era il sistem da scaldar optimaus e las glischs vegnan midadas sin LED.» Plinavon stoppien tut quels utensils che procurien per la fiehtiadad, sco per exempel, teilas, umbrivals e teppis vegnir allontanai ni remplazzai cun material che seigi buca aschi exponius alla fiehtiadad.
Drenascha sper baselgia
Il mir santeri separa la via da vischnaunca e la parcella cul curtgin santeri dalla vart dil nord dalla baselgia. Enteifer il santeri havevan ins, tenor la cumissiun da baghegiar, giu construiu ina drenascha avon strusch 30 onns. Quella drenascha duei ussa vegnir optimada cun la tecnologia e las enconuschientschas dad oz. Claudio Camenisch: «La gronda part dall’aua che caschuna humiditad en baselgia ei aua da neiv ni da tetg che cuora viers la baselgia.» Ils mirs exteriurs dalla baselgia seigien en in bien stan.
Bunamein in milliun
La sanaziun dalla baselgia da Ladir cun las mesiras menziunadas cuosta tenor la broschura che la cumissiun da baghegiar ha distribuiu 980’000 francs. «Per cletg han gia nos antenats fatg reservas per eventualas sanaziuns da nossa baselgia», di Claudio Camenisch. «Aschia havein nus gia circa 20% da quei milliun sco agen capital. Lu havein nus survegniu dalla Baselgia catolica dil Grischun e dalla Tgira da monuments cantunala duas contribuziuns.» Il commember dalla cumissiun da baghegiar di ch’ins vegnessi aschia sin pressapauc la mesadad dalla summa budgetada per la renovaziun. «La secunda mesadad dalla summa essan nus vidlunder da rimnar cun las broschuras che nus havein tarmess ellas casadas ed a differents donaturs.»
Mintga franc quenta
«Ei emporta insumma nuot con ch’enzatgi dat. Nus essan engrazieivels per mintga franc che vegn per la renovaziun da nossa baselgia parochiala», di il representant dalla pleiv da Ladir. «Jeu sun in optimist da principi e creigel che nus vegnien da rimnar quei che nus duvrein.» L’entrada dallas donaziuns hagi secapescha er ina influenza sil plan da construcziun. «Sche tut va bein vulessen nus entscheiver culla renovaziun il mars 2027 ed haver finiu la renovaziun il november 2027.»
In bischu cun vesta sin l’entira regiun
Ella broschura per la collecta da daners per la renovaziun dalla baselgia catt’ins l’historia dalla baselgia parochiala da Ladir che porscha ina bellezia vesta panoramica sur l’entira part giudem la Surselva. La baselgia dedicada a Sogn Sein vegn menziunada l’emprema gada igl onn 831 suenter Cristus sco baselgia en possess dalla claustra da Pfäfers. La baselgia dad oz ei vegnida baghegiada igl onn 1710. Igl onn 1901, suenter in grond incendi el vitg da Ladir, han ins construiu la nova tuor dalla baselgia cun quater zenns. Anno 1961 han ins scuviert las picturas custeivlas egl artg dil chor dalla Baselgia. Ed igl onn 1945 ha la pleiv da Ladir cumprau in’orgla d’occasiun cun 12 registers. Dapi igl onn 1964 ei la baselgia parochiala da Ladir in edifeci protegiu dalla Confederaziun. (fmr/mg)
Gust da leger dapli?