Senza maulta, meter e plumin
L’jamna vargada han 15 emprendists da miradurs dallas interpresas da construcziun dalla Surselva absolviu a Mustér in cuors facultativ. Els han empriu d’enconuscher ina tecnica da baghegiar mirs cun agid dalla bratscha e paucs uaffens. Venderdis ha l’uniun cantunala dils impressaris envidau ad ina uatga sil plazzal a Sontga Gada. Ils emprendist han gidau da restaurar ils mirs dalla Via historica Franciscana.
Ella veta professiunala ein ils 15 emprendists buca mintga di ensemen e la collaboraziun ha stuiu funcziunar. Maun en maun han els luvrau. El contuorn da Sontga Gada han els empriu co ins reconstruescha mirs schetgs ch’ein vidlunder da sbuar. Cuort suenter Fontanivas entscheiva la gassa che meina tochen alla baselgia vegliandra agl ur dalla cavorgia da Cuflons. Da mintga maun dil passadi da rodund 500 meters ein mirs. Per part eran quels en schliet stan e la vischnaunca da Mustér ha instradau in vast project da sanar els.
Tochen 1000 turists a di
Dapi ils 16 da november 2024 ei quei tschancun frequentaus stediamein. Quei di han ins inaugurau la Pendenta. Tochen 1000 persunas a di mondien sur quella punt pendenta, ha Wendelin Jacomet saviu dir. Vendergis ha il gerau da baghegiar ed infrastructura dalla vischnaunca da Mustér accumpignau ina gruppa sin in plazzal ella proxima vischinonza, gest a Sontga Gada. Dapi che la Pendenta ei aviarta, semuossa il piogn impressiunont sco gronda attracziun. Gl’onn vargau ha il dumbrader ch’ins haveva montau vid la punt registrau 60 000 frequenzas. Ina cefra nundetga che cumprova con attractiva che quei implont ei.
Per arrivar a quel, dalla vart da Mustér, van ins tras la gassa da Sontga Gada. Turists, hosps dil di e da vacanzas, indigens da lunsch e damaneivel van in tschancun dalla Via Franciscana (mira scaffa). 15 emprendists da miradur dalla Surselva han empriu d’enconuscher ton la Pendenta sco quella via historica. Els han numnadamein absolviu in cuors da construir mirs schetgs (mira era scaffa).
Patruns ein satisfatgs
Duront lur scolaziun emprendan ils futurs miradurs da construir cun maulta, da tschentar fiars e betunar plantschius e preits, da luvrar cun uaffens, apparats e maschinas. Sper la scolaziun el menaschi absolvan els cuors ordeifer il menaschi ed era el center da scolaziun a Sursee. L’jamna vargada han els astgau absolver in cuors facultativ. Daniel Blumenthal, il commember da suprastonza e representant sursilvan enteifer l’uniun cantunala d’impressaris, ha visitau il cuors ensemen cul meinagestiun Andreas Gasser e la menadra dil secretariat Ursulina Caduff.
Tut ils 15 giuvens, quels digl emprem, secund e tierz onn d’emprendissadi, ein separticipai al cuors. Ils representants dils patruns ein stai fetg satisfatgs. Daniel Blumenthal ha schizun sincerau: «Jeu hai menau gia biars cuors ordeifer il menaschi. In ch’ei organisaus schi bein sco quel cheu ei zatgei unic», ha el manegiau e ludau la cooperaziun culla vischnaunca da Mustér. Lezza ha instradau la restauraziun dils mirs schetgs dalla senda da Sontga Gada.
Ston buc esser grads, denton stabils
Da fina bial’aura ha il menader dil plazzal Sep Benedetg Candinas menau la gruppa da visitaders tier las gruppas d’emprendists. En treis loghens ein mintgamai tschun stai en acziun. «Igl ei buc ina lavur da mintga di», ha il menader operativ declarau. Far mirs schetgs drova in cert inschign – e cunzun astg’ins strusch mirar sill’ura. Ensemen cul biro da planisaziun ipz da Mustér ha el organisau l’jamna d’acziun culs emprendists.
Vid ils mirs dalla gassa da Sontga Gada ha il cuors denton buca luvrau. Lezza lavur ha la vischnaunca surdau all’interpresa specialisada dad Aluis Flepp da Clavaniev. Co quella ha luvrau, han ils visitaders saviu seperschuader venderdis avonmiezdi. «Mirs schetgs ston buc esser grads ed ulivs, persuenter stabils e segirs», ha Sep Benedetg Candinas puntuau als visitaders duront l’uatga. Denter Fontanivas ed ils mises da Vergera sin cunfin culla Val Medel eis ei planisau da sanar ils proxims otg onns la Via Franciscana. L’jamna vargada han ils emprendists susteniu quei project. Els, ils futurs miradurs, han empriu zatgei, numnadamein da construir mirs senza maulta. Ed els han gidau da revaletar la transversala historica.
La transversala pli veglia da nord a sid
Grazia alla punt Pendenta vegn la muntada da quei passadi pli datier ad indigens e turists: La Via Francisca dil Lucmagn colligia Constanza el nord cun Pavia el sid. Igl ei ina traversala historica da 348 kilometers tras las Alps, in tschancun dalla via imperiala tochen Ruma. Naven da Constanza menava quella via dil Rein siado tochen ella claustra da Mustér. La claustra e ses conventuals eran responsabels pil manteniment dalla via encunter il Lucmagn. Plirs imperaturs han frequentau quella sin lur viadi da nord viers sid e cuntrari. Denter auter Otto I entuorn gl’onn 950 e Friedrich I Barbarossa 200 onns pli tard. Igl ei da supponer che era ils Hunns han duvrau la medema colligiaziun cu els ein invadai sul Lucmagn per assagliar ed arsentar la claustra. La vischnaunca da Mustér ha planisau da sanar tochen 2032, en collaboraziun cun Tgira da monuments ed Uffeci cantunal d’ambient e natira ils mirs schetgs da quella via denter Fontanivas e Vergera, ils mises encunter las Ruinas da Medel. Igl ei in project che vegn sustenius da Confederaziun, Cantun ed instituziuns publicas. (fmr/abc)
Diogo Goncalves Figueiredo, Mustér
Luvrar aschia culs mauns e stuer trer en vons da luvrar cun crappa ei stau in’experientscha nova. Il cuors ha plaschiu bein a mi. Nus havein giu caschun d’emprender bia niev. Tut en tut eis ei stau ina flott’jamna. Era l’aura ei stada buna per luvrar aschia. Entochen ussa erel jeu stau mo a Sursee en nies center da scolaziun ensemen cun nossa classa dil medem onn. Ussa cheu a Mustér eis ei stau bien dad esser ensemen inagada cun collegas pli giuvens e pli vegls.
Florian Pfister, Vuorz
Il pli fetg ha plaschiu a mi d’emprender da far si mirs senza maulta. Avon havev’jeu buc’idea ch’ei detti insumma talas construcziuns che tegnan. Gl’entir cuors ha perquei plaschiu fetg a mi. Empau stregn eis ei stau da muentar la crappa gronda, denton nies menader Sep ha mussau co ei va meglier da far quei senza sfurzar damemia. Luvrar da quella cundiziuns dall’aura ei era stau emperneivel. La damaun era ei adina freid, mo cun quei essan nus disai era sin auters plazzals.
Mirco Caduff, Morissen
Seser en ina maschina e manischar lezza ei mai stau in tema quest’jamna. Nus havein era buca giu peda per gliez. Nus essan vegni repartgi en gruppas ed en mia gruppa havein nus giu a disposiziun in bagger cun in maschinist. Jeu sun el secund onn d’emprendissadi e nus havein schon empriu dad ir entuorn cun pic e pala, mo era cul bagger. Essenzial ei stau per mei da saver ch’ei dat ina metoda da baghegiar mirs senza maulta. Quella tecnica veglia plai a mi ed igl ei impurtont da restaurar tals mirs ch’ein vidlunder da scurdar.
Janis Luck, Schluein
Era a mi ha quella tecnica da baghegiar senza maulta plaschiu. Gl’emprem havein nus stuiu prender naven tut la crappa dil mir vegl che era buca en bien stan. Lu ha Sep mussau a nus co baghegiau si da niev el. Inagada ch’ins ei vidlunder surstat’ins con spert che quei va. Nus havessen a casa era enqual mir che havess da basegns d’ina renovaziun. Jeu savess s’imaginar da prender a mauns in da quels. Mirar tgei che selai far. Culla crappa sa ei denton aunc esser in problem, pertgei quella maunca per part ed ins stuess menar neutier nova.
Marvin Casutt, Falera
Gliendisgis cu nus essan vegni sil plaz hai jeu manegiau che nus lavurien era cun maulta. Mo tut ei iu senza maulta. A quei cuors cheu a Mustér havein nus saviu emprender bia. Igl ei stau cool da veser gl’emprem il mir vegl e suenter co il niev vesa ora suenter che la lavur ei fatga. A mi ha plaschiu cunzun il sistem da luvrar che Sep Candinas ha mussau a nus. Senza pli grond sforz san ins muentar ed emplunar gronda crappa. Impurtont ei che mintga crap tucca en tschel cun silmeins ina surfatscha. A casa ves’jeu plirs mirs ch’ins savess rugalar cun quei sistem.
Gust da leger dapli?