El foss gigantic da Cleus

El hagi menau gia differents plazzals interessants, raquenta Oliver Darms all’entschatta dalla sentupada. «Quel cheu ei denton il pli special, per mei e per nus tuts», puntuescha il schefpolier dall’interpresa da construcziun. Gl’atun vargau, exact ils 24 d’october 2025, ha la vischnaunca da Schluein dau l’emprema badelada dil project «rempar Cleus». Era Oliver Darms ei staus sil plazzal quei gi. El ha surpriu il pensum da menar las lavurs d’impressari. Cun ina squadra da dudisch persunas, miradurs, betonaders, manuals e maschinists, realisescha el dapresent l’ovra gigantica.

In’ovra fetg delicata

Quella «sablunera» gigantica vegn a custar biebein 23 milliuns francs. Ton sto la vischnaunca da Schluein investir per sia segirtad. Il rempar gigant sur il vitg duei retener la bova dil tschentaner. L’ovra ei concepida per in eveniment dalla natira che schabegia mintga 80 onns. Quei fatg haveva gl’inschignier da construcziun dad auas Benno Zarn explicau alla radunonza communala da Schluein, cu quella ha decidiu il credit da baghegiar. Material semetta adina puspei en moviment ella Val da Schluein, cunzun duront la stad cu uradis ed urezis anetgs smanatschan neu dil nord sur la Val da Tschessas. Lu sa il dargun rumplanar e las auas sederschan a val cun crappa e lenna.

Circa 300 meters sur la punt dil stradun digl Alpsu H19 ei dapresent il pli grond plazzal da baghegiar dalla Surselva. Il rempar niev da Cleus duei retener la bova. Cheu ei in dils excavaturs dil consorzi da construcziun vidlunder da cavar massa tals gronds blocs ord la tiara. La construcziun dil rempar che retegn la bova ei in’ovra fetg delicata. A caschun dalla viseta sil plazzal ha Oliver Darms declarau certs detagls. Gl’entir perimeter da 2,8 hectaras secumpona da treis parts. Actualmein lavura la squadra vid duas da quellas. «Nus vulvein 70 000 cubics tiara», resumescha Oliver Darms cuortamein.

Sco in recept da cuschinar

Nua ch’il stan da sittar da Schluein era pli baul, gest davos il vegl casti da Löwenberg, ha gl’excavatur aunc buca calau da cavar la ruosna. Sin in dils mantuns ein 4000 cubics carpuns e blocs gronds deponi. Singuls da quels eran oriundamein tochen 120 tonnas e la guila dalla maschina da fender ha fatg dapart els. Mintga manipulaziun han ils inschigniers dessignau sils plans aschia che Oliver Darms sa exact nua ch’ils carpuns s’audan.

Baghegiar in rempar encunter la bova ei sco baghegiar ina casa da pliras famiglias. Mintga detagl ei impurtonts e decisivs. Il menader dil plazzal muossa per exempel co il material pil funs dil foss gigant da retener sto esser. «Igl ei sco da far ina mischeida per in recept da cuschinar», confirmescha Oliver Darms. La cuvrida sto esser ferma e hermetica.

Ina «chista» da betun gigantica

En quei sectur dil grond plazzal ein sis maschinas en acziun. Ina maschina cun ina guila gigantica fenda ils gronds blocs da pliras tonnas. In’autra maschina aulza la crappa fendida en buccadas pli pintgas silla tschenta dil rumpacrappa. Da tschella vart sortescha ina maschina material luc e crappa da grondezia «normala». Quella mischeida rasa gl’excavatur ora sin ina surfatscha definida e la splattera da 14 tonnas e cumprescha la cozza. El cass d’ina bova sto quei foss gigant rimnar il material che sederscha oragiu cun tutta vehemenza e forza.

Cuntinuadamein controllescha Oliver Darms la consistenza dil material per producir il funs dil foss. Il secund liug nua ch’ina mesadad da sia squadra lavura ei quasi il cor digl entir implont. Quella squadra construescha la sbuccada dil rempar. Il material che serimna, sto era cular vinavon, respectiv l’aua. Dalla vart encunter gl’ual ed il Mulin Sura da Schluein construeschan ils luvrers ina specia da crivel gigant. L’aua digl ual vegn menada el futur tras quei dartguir. Igl ei in implont cumplex, ina «chista» da betun gigantica. In sulet fier armau peisa circa 70 kilos.

La tschaghegna pendulescha lu era cuntinuadamein vi e neu per alzar la rauba. 6000 cubics betun drov’ins per construir quella part dil rempar. La tschaghegna ei tschentada cheu 14 meters pli bass ch’il punct ault, ella schai sin ina platta da betun dad 1,50 meters. Sche la bova vegn, sto quei «crivel» gigantic tener ora forzas enormas. La dimensiun dil futur rempar niev da Schluein fascinescha mintga gi il meinabaghetg Oliver Darms. Tenor siu plan da termins sto quel esser finius la primavera 2027. «Igl ei in sempel sistem, denton in gigantic», manegia el. Ella sablunera san ins modellar spert in tal rempar. Ella pratica eis ei denton ina capodovra dil tschentaner.