«Pestgar è la meglra prevenziun da burnout»
Dapi il 2024 presidiescha il cusseglier dals chantuns da la PS da Turitg Daniel Jositsch la Federaziun svizra da pestga. Curt avant il cumenzament da la stagiun da pestga en il Grischun ils 1. da matg ha Daniel Jositsch prendì peda per in’intervista.
Il cusseglier dals chantuns da la PS da Turitg Daniel Jositsch tutga tar las vuschs profiladas en la politica federala. Dapi il 2015 represchenta il professer da dretg penal a l’Universitad da Turitg il chantun Turitg en il Cussegl dals chantuns e s’engascha cunzunt per dumondas da dretg e da segirezza. Sper sia activitad politica e professiunala è Daniel Jositsch dapi l’onn 2024 president da la Federaziun svizra da pestga. La Posta Ladina ha discurrì curt avant la stagiun da pestga en il Grischun cun il pli aut pestgader.
Posta Ladina: Vus essas dapi l’onn passà era pestgader. Avais Vus gia gì success?
Daniel Jositsch: Na, fin ussa betg. Deplorablamain hai jau gì pir ina giada temp dad ir a pestga.
Vus essas dapi prest dus onns president da la Federaziun svizra da pestga. Tge ha cutizzà Vus da surpigliar questa incumbensa?
Jau chat il tema pestga interessant. Igl è ina cumbinaziun tranter protecziun da la natira e diever da la natira. Quai m’ha interessà. Cura che mes antecessur Roberto Zanetti m’ha dumandà, hai jau pensà che quai pudess esser in pensum captivant.
Vers tgi è la Federaziun svizra da pestga obligada primarmain, vers las pestgadras e pestgaders u vers la protecziun da la natira?
Vers omadus. Senza protecziun da la natira na datti nagins peschs e cun quai era nagina pestga. E perquai ch’ils peschs sezs n’han nagina vusch, dovran els la federaziun e las pestgadras ed ils pestgaders che s’engaschan per els.
Blers flums e lais èn sut squitsch. Voss antecessur Roberto Zanetti discurriva dad auas per part «clinicamain mortas». Essas Vus era da quel avis?
Gea, absolut. Ins sto vesair che var 75 % da las spezias da peschs èn periclitadas. Quai è natiralmain alarmant. Quai ha da far cun la contaminaziun da las auas. Perquai èsi impurtant per nus che nus fetschian qua propi insatge.
Essas Vus da buna speranza che la situaziun possia sa meglierar ils proxims onns?
Speranza ston ins adina avair, ma igl è grev. I vegnan vitiers novs temas, per exempel las chemicalias perpetnas PFAS ch’ins chatta pli e pli en ils peschs. Il medem mument stuain nus vegnir davent da las energias fossilas e perquai construir u engrondir relativamain svelt ovras electricas. Quai è medemamain ina chargia per ils peschs. Qua dovri cumpromiss. Sche jau na fiss betg optimistic ch’ins possia e stoppia cuntanscher insatge, na faschess jau betg quest uffizi. Ma las sfidas èn grondas.
En la Chasa federala datti intervenziuns che vulan schluccar la protecziun da las auas – per exempel tar pesticids u limitas. Avais Vus cun Vossas dumondas insumma ina schanza en vista a las relaziuns da forzas?
Nus avain tuttavia ina schanza. La Federaziun da pestga na vegn betg percepida sco organisaziun radicala per la protecziun da la natira, mabain sco maschaida tranter protecziun e diever, sumegliantamain als chatschaders e las chatschadras. Era quels nizzegian ils animals, san dentant ch’i na dat nagina chatscha senza natira intacta. Perquai èn ils chatschaders ed ils pestgaders en la Chasa federala savens alliads. En pli avain nus in bun barat cun l’uniun purila, perquai che nus constatain che noss interess èn pli datiers in da l’auter che quai ch’ins pensa mintgatant.
Datti tar la protecziun dals flums e lais e da l’aua da baiver insumma spazi per cumpromiss?
Gea, perfin fitg blers. La pestga è in exempel da parada per quai. Avant 20 onns è vegnida inoltrada da nossa federaziun l’iniziativa «Auas vivas». Quella è pli tard vegnida retratga a favur d’ina cuntraproposta – cun l’idea d’ina maisa radunda tranter chantuns, agricultura, utilisaziun da las auas e protecziun da la natira. Questa cuntraproposta sa basa sin cumpromiss tranter il diever e la protecziun da la natira. Quai avain nus adina represchentà. Perquai sustegnain nus per exempel er il decret d’acceleraziun: I dovra svelt novas funtaunas d’energia, ma a medem temp ston vegnir realisadas mesiras da remplazzament e da cumpensaziun per peschs ed auas.
Pertge ha la Federaziun svizra da pestga sustegnì quest decret?
Perquai che nus essan conscients che la Svizra vul vegnir davent da las energias fossilas. Quai pretenda in schlargiament svelt da la producziun d’energia. Quai è la finamira dal decret d’acceleraziun. Perquai acceptain nus che tschertas pussaivladads da far recurs vegnan restrenschidas per accelerar las proceduras. Percunter avain nus era survegnì la garanzia che las interpresas d’energia stoppian realisar mesiras da cumpensaziun a favur dals peschs e da las auas. Il princip è: Sch’i vegn per exempel construì u auzà in mir da fermada ed ils peschs na pon perquai betg pli passar endretg, lura sto quai vegnir cumpensà en in auter lieu. Quai è in cumpromiss classic. Nus na vulain betg star en pes a l’economia d’energia.
Dovri insumma la pestga sco hobi?
Gea, tuttina sco ballape, viandar u ir cun skis. Blers umans, gist era giuvens, stiman la pestga sco cumpensaziun. I munta ir en la natira, chattar ruaus. Questa experientscha sapientiva da la natira è oz pli impurtanta che mai, er en vista a temas sco la prevenziun da burnout. Ins sesa sper l’aua, sa concentrescha, giauda il conturn. Ed en il meglier cas prendan ins anc in pesch a chasa. Questa cumbinaziun fa ora la pestga. Jau hai dastgà viver sez quai, da bell’aura in di sper in lai en la Part Sura Bernaisa – quai è simplamain in siemi. Igl è er ina ruptura sapientiva cun nossa vita hectica. Igl è ina qualitad speziala che caracterisescha la pestga.
Igl 1. da matg cumenza en il Grischun la pestga. Tge giavischais Vus a las pestgadras ed als pestgaders grischuns?
Quai ch’ins giavischa adina a pestgadras e pestgaders: Bitscha la ritscha!
Gust da leger dapli?