En tutta cass coach
«Wer nichts wird, wird Wirt», ei ina da quellas frasas idiomaticas d’antruras che vegn enqualga endamen a mi. Da tgi che jeu vai ella ni danunder ch’ella deriva: buc idea! Gest aschi pauc sai jeu, sch’ei exista ina varianta romontscha. Sco biaras filosofias popularas eis ei ina mischeida da beffa e giug da plaids che sebasa sin in pregiudezi collectiv, attribuius a schliatas experientschas forsa, tgei san ins, ni al fatg ch’ins teneva buca bia dalla qualitad dalla patenta d’ustier ch’era tochen 1999 ell’entira Svizra obligatorica.
Carschida si en in vitg cun ina spessadad d’ustrias dil tuttafatg surproporziunala, hai jeu enconuschiu dabia objects d’illustraziun. Dal Schlosshügel alla Veltlinerhalla, vi ella Cruna ed il Heimat, tochen giu el Sterna. Sper la staziun secannibalisavan sin in intschess da paucs meters quadrats perfin treis ustrias. D’affon astgavel suenter messa mintgamai ir cun bab a prender gl’aperitiv. Bab in becher ed jeu in sirup. Sche jeu tulanavel ditg avunda, dev’ei aunc in pachet Zweifels. Ell’ustria fagevan ils ustiers buca part da mias observaziuns. Jeu havess buca saviu dir, tgei funcziun ch’els vevan exact. Pil solit sesevan els alla meisa rodunda e menavan discuors dad umens. Survir survevan numnadamein las camerieras. A quellas astgav’ins dir il prenum. Biaras meisas restavan vitas. Ei era in pign mund restrenschiu. Da lezs temps enconuschevel aunc buc il proverbi. Savevel pia buc, con prestisch ch’ils ustiers havevan e cun conta ambiziun ch’els fagevan d’ustier. Oz sai jeu: Cun quellas pèr bieras e cun quels paucs quintins fadigiavan els franc buca la massa. Menar in’ustria era perquei meins ina buna fatschenta, mobein plitost in act caricativ per la cuminonza dil vitg.
Che quella moda da dir sereferescha explicitamein sin ils ustiers fa senn – pertgei schiglioc funcziunass il giug da plaids buca pli. Ustieras dev’ei denton gia adina. La Fausta Capaul, l’Erna dil Bahnhöfli e – mia madretscha. Si’entira veta eis ella stada ustiera en in vitg dalla Surselva. Leu ha ella, aschia s’imagineschel, stuiu tedlar dis en e dis ora las lalas e bigliaffas marschas dils gasts. In autur da num e da pum ha rendiu omagi ad ella en ina da sias ovras.
Jeu mezza sun ida, empau sco la sontga Margriata, siat stads ad alp. Hai surviu mintgamai dus meins sill’Alp Su, ell’ustria sil pass. Leu hai jeu enderschiu tgei monster enguord che la gastronomia sa esser. Zuar hai jeu gudignau pulit enteifer pauc temps. Auter che mias collegas dalla Serbia, hai jeu suenter dus meins puspei saviu scappar engiu. Quell’experientscha ha scatschau a mi las mustgas. Jeu fetsch silpli curvien, contas e cons che sefieran adina puspei cun bia naivadad e pauc’idea ell’aventura gastronomica.
L’ustria tier nus en casa ha num «Wartsaal», sco sch’il spitgar fuss program. Spitgar sinaquei che la fatschenta marschass zacu – era senza autoexplotaziun e nauscha paga.
Jeu hai bien dir, tertgeis vus probablamein, sco emploiada dil cantun Berna. Esser scolasta ei, malgrad ils lamentems, atgnamein ina buna professiun. Zacu aber hai jeu buca pli astgau esser scolasta, mobein stuiu daventar ina persuna d’instrucziun. Bugen ni nuidis hai jeu acceptau quei. Ussa denton vul ins che jeu setransformeschi sin mes vegls dis aunc en «coach». Genderneutral e nundetg inflaziunar. Tut che vul esser coach, coach per tut il pusseivel e nuot endretg.
«Wer nichts wird, wird Wirt» less jeu perquei midar en: «Wer nichts wird, wird Coach.» Deplorablamein va aschia la biala rema agli gianter. Auter che tiels ustiers denton para a mi la significaziun absolutamein da constar.
Gust da leger dapli?