Igls tetels restan a Lantsch

Sonda passada ò l’exposiziun da biestga districtuala, organisada a Lantsch ainten l’Arena da biatlon, gia en giubileum. Siva digl 1996 segna l’Uniun purila Alvra mintga dus onns per chella occurrenza regiunala – chest onn damai per la 15avla geda.

Passa 100 animals, sterlas, muias, tremas e vatgas ò igl expert Andreas Valär vurdo giu pi stagn an collaboraziun cugl sies assistent, er numno «Ringman», Flurin Bärtsch. Eneda daple ò Mario Steier, igl gioven pour da Savognin e president digl comite d’organisaziun dall’exposiziun da biestga districtuala organiso an collaboraziun cun en team fido l’occurrenza da sonda passada. Attratg ò chella alloura er en grond public e tranter chel cunzont er blers anteriours pours – e blers pours tg’on surdo lour travagls alla generaziun giovna. Gist chella è stada sonda passada ferm represchentada a Lantsch. L’agricultura e la tratga da biestga da qualitad veivan damai venavant an Surses ed an Val Alvra.

Ota qualitad cunzont tar las vatgas da latg

Andreas Valär, igl expert da biestga da Jenaz, ò detg anvers la FMR d’aveir vasia biestga dad ota qualitad. Menziuno ò el cunzont la qualitad tar las vatgas da latg e tar las vatgas pi viglias. Alla dumonda, schi chels animals stessan an concurrenza cun animals dad otras exposiziuns da biestga, ò el detg: «An mintga cass gist chegl tgi pertotga las vatgas da latg vaia vasia animals tgi adampleschan tots criteris per esser da qualitad exemplarica.» Igl expert da biestga ò perchegl detg tgi da giuditgier e taxar sterlas, muias, tremas e vatgas seia alla fegn ansomma betg sto schi simpel.

Per propi decider tge animals tgi stettan alla fegn finala an concurrenza pigls tetels e per la rangaziun da mintga partiziun da total 17 partiziuns vegia el gia da vurdar e risguardar mintga detagl. Igl criteri igl pi impurtant per la rentabilitad d’ena vatga è igl eiver. Tar la stema d’ena vatga chinta igl eiver cun 30 % igl pi bler e vetiers las tettas er anc 10 %. La valetaziun cumpeglia anc igls suandonts criteris: fundamaint digl biestg 25 %, igl sies rom 25 % e per la reschla dattigl 10 %.

Pours cun corp ed olma

Tigls pours tgi teiran lour animals tenor chels criteris totgan cunzont Erwin Arnold, da Casti, Samuel Cadalbert da Lantsch ed er Mario Steier da Savognin. Els èn pours giovens ed er pours cun corp ed olma. Giovens e cun bler plascheir tar lour animals, cun bler chito da chels e cun trer chels tenor las ordinaziuns da «Brown Swiss» èn er anc oters pours giovens, scu per exaimpel igls dus frars Armando e Dario Albertin da Salouf, Andreas Stgier da Parsonz, Gian-Marco Cadosch ed Adrian Simeon da Lantsch.

Er a Vaz mantgan betg igls allevatours tgi vardan bagn da lour animals e tar chels totgan Domenico Margreth e David Sigron. Cun consultar igl codeschet cun las indicaziuns dalla biestga preschentada tar l’exposiziun ins catta er noms dad oters pours giovens scu da Mirco Uffer da Cunter u Giatgen Poltera da Riom, uriund digls Mulegns.

Angal biestga dall’atgna tratga

Tar l’exposiziun da biestga districtuala digl 2024 veva igl expert Mirco Sutter tscharnia la vatga «Daysi» digl pour Erwin Arnold scu la pi bela. La dumonda è stada sonda passada, schi igl pour uriund digl cantun Uri geia danovamaintg cun tot las arbaias u sch’en oter pour tigna pitg? – Ias èn tot igls tetels a Lantsch e cunzont agl gioven pour Samuel Cadalbert e sez expert da biestga tar exposiziuns. Pigls numerous «experts» anturn igl rentg era cler tgi la vatga «Orca» da Samuel Cadalbert davainta la Miss Alvra 2026. Uscheia è alloura er sto igl giudicat digl expert Andreas Valär. Igl plascheir tar Samuel Cadalbert e la sia famiglia è sa tgapescha sto fitg grond cun gudagner la lotga finala per la concurrenza dalla Miss Alvra. Da tschintg vatgas tgi vevan alla fegn finala igl potenzial da gudagner igl tetel, eran gist quatter digl pour da Lantsch. Tots animals tgi Samuel Cadalbert ò preschento tar l’exposiziun èn digl reminent dall’atgna tratga. An uigl ò Samuel Cadalbert 90 tocs biestga e da chels èn 30 vatgas, cunzont vatgas tgi dattan bler latg. Chegl vala er per la nova Miss Alvra, «Orca». Ella è ena vatga da seis onns, dat an en onn 9328 kilos latg ed ò gio fatg quatter gedas. Ella è angal egna da chellas «miss» tgi Samuel Cadalbert ò an sies uigl, pertge chel tetel vessan er otras tgunsch mirito. Donn è alloura tgi tar l’occurrenza dalla regiun on mantgea las vatgas original bregnas (cun cornas) u dad otras razzas ed er nursas.

En allevatour passiuno

En gioven pour passiuno è Gian-Marco Cadosch da Lantsch, egn digls fegls dad Otto e Letizia Cadosch-Giacomelli. El veiva per la tratga da biestga, ò plascheir d’aveir an uigl animals da buna classa e razza ed er da preschentar chels scu all’exposiziun da biestga da sonda passada.

Tgi Gian-Marco Cadosch è en allevatour passiuno, cun er tschertas ambiziuns e cun bela biestga pi giovna, ò er vasia igl expert Andreas Valär. Igl tetel «miss» tar las muias ò gudagnea la muia «Monserat» dad Otto Cadosch e da sies fegl Gian-Marco Cadosch, en animal naschia igl mez da mars 2024.  Igl «mister» dallas tgoras an Surmeir è venavant Dino Balestra da Savognin. El ò preschento agl expert Christian Rocco da Serneus animals da qualitad ed ò uscheia er gudagnea ple u manc tots igls premis tar l’exposiziun da biestga da sonda passada. An concurrenza èn stads stgers 170 tgoras, bucs e ghizs.