La pli pintga e la pli gronda

«Igl ESC ei zatgei nungetg», sincerescha Livio Chistell. Cun quella scursaniziun manegia il moderatur dad RTR igl «Eurovision Song Contest». Onn vargau ei la Svizra stada responsabla per quei pli grond eveniment medial da musica dil mund. La SRG SSR ha emess quel avon in onn naven da Basilea. Livio Chistell, collaboratur dad RTR e SRF, ei staus l’entira jamna el liug ed ha rapportau dallas preparativas e tgei che schabegia davos las culissas. Gudignau igl ESC 2025 ha gl’interpret austriac JJ culla canzun «Wasted Love». Perquei ei la concurrenza uonn a Vienna. La capitala austriaca seprepara dapresent per la manifestaziun gigantica. Ed era il moderatur dad RTR ei involvaus directamein.

Tschintschar ei sia professiun

«Jeu sun buca a Vienna. Gliez ei Sven Epiney che vegn a moderar direct ord la cabina», raquenta Livio Chistell. El ei in giuven collega da Sven Epiney. Omisdus partan la passiun e gl’entusiassem pigl ESC. «Igl ei dad ault, cun bia fiug, glischs e colurs», circumscriva il Romontsch ch’ei carschius si a Flond. Quest’jamna eis el staus presents puspei en numerusas stivas ell’entira tiara. Buca mo ella Romontschia. L’emissiun Telesguard, mintga sera allas 17.40, miran regularmein varga 30’000 aspectaturas ed aspectaturs. Cun quels tuts communichescha Livio Chistell. Scharmant mira el en fatscha agl auditori, surri, discuora e presenta il pli niev ch’ei schabegiau. En cuort, sonda, ils 16 da matg 2026, ha el in’incumbensa speciala. Buca avon trentamelli, mobein 160 milliuns aspectaturas ed aspectaturs. Tonta glieud mira ella media mintg’onn quei spitachel.

Igl ESC ch’ei en cuort a Vienna ei il 70avel. Il «Concours Eurovision de la chanson» ha entschiet 1956. Sia finamira eis ei stau da reunir las emitturas da televisiun dall’Europa en ina concurrenza pascheivla internaziunala da suns e tuns. Inspirau quella haveva il festival da Sanremo, la concurrenza taliana che haveva entschiet gia 1951. Daferton ha il franzos sco lungatg mundial principal stuiu far plaz agl engles. Per Livio Chistell ei quel essenzials, sper il lungatg-mumma romontsch ed il tudestg. Tschintschar, moderar e presentar ei sia professiun. «Quei ch’jeu astgel far uonn al ESC ei per mei la pli cuorta e pintga, denton il medem mument la pli gronda caussa», tradescha el alla FMR. Tgei che quei ei exact circumscriva il moderatur cuortamein: «Jeu astgel annunziar e communicar ils puncts che la Svizra dat allas producziuns da tschellas tiaras».

Sefamigliarisaus cugl engles

Il Sursilvan ei quel dils plaids, e buca quel dils bustabs. El piarda lu era buca plaids e sa s’exprimer. Adina ha el semtgau ina risposta. Sch’ins vesa el en sia lavur sco moderatur ston ins attestar ch’el va si en sia clamada. «Gia da buob paterlavel jeu adina bia», tradescha el. En scola eri el buca in sfarfatg distract, denton paterlar, gliez fagevi el bugen, lai el valer. Ella scola cumplessiva da Flond, cun tschun affons en treis classas, saveva negin sezuppar e tuts havevan rollas principalas. Livio Chistell ha gudiu quei temps d’affonza. El saveva gia lu ch’el vegli emprender in mistregn che ha connex cullas medias. In fundament ei il dieschavel onn da scola staus. Quel ha el denton buca absolviu a Glion, mobein ell’Engheltiara. Il mat da 16 onns ei ius a scola ed ha passentau in onn en ina famiglia englesa. Cun quei lungatg eis el era sefamigliarisaus sco ei s’auda. Sia via tiel moderatur ha entschiet cun in «stage» da plirs meins tier RTR a Cuera. Nua ch’el ei lu era restaus – setschentaus amiez il mund dallas medias. El ha entschiet a far radio, moderau Battaporta e Minisguard e dapi onns moderescha el ussa il Telesguard. «Oz hai jeu dus contracts da lavur. In cun RTR ed in cun SRF», raquenta gl’um da 32 onns. Suenter ch’el era staus siat onns a Cuera ha el midau domicil. A Turitg, nua ch’el habitescha oz, eis el datier als studios dil center dad SRF ad Oerlikon-Leutschenbach.

Mulin e muliniala

Livio Chistell ei actualmein en ina situaziun professiunala da mulin e muliniala. A Turitg moderescha el pigl emittur da radio SRF3, el s’auda tier la squadra da reporter dil format «rec.» da PlaySRF. Igl ei reportaschas da carstgauns e lur mintgagi e veta, quitaus, normalitads ed abnormalitads. «Igl ei emissiuns e documentaziuns ch’ins sa mirar cu ins vul. La moda da consumar medias ei oz buca pli ligiada vid in urari e program da televisiun», descriva Livio Chistell. El ha las qualitad da reporter, las marveglias ed il gust da raquintar historias, d’entupar glieud, d’intervegnir meinis e sfundrar en contuorns novs.

Naven da Turitg eis el cul tren spert el studio da RTR. Sia gronda passiun ei denter auter l’architectura. L’emissiun «Portas avertas» producescha el cun in team, involvada fetg ei Martina Werro. Cun sia moda eloquenta moderescha el, accumpignaus dall’experta Anita Simeon Lutz, quella seria. Il duo va tras il Grischun e viseta casas cun fuormas curaschusas, modernas e tradiziunalas, da lenn, betun, crap, veider e metal. L’architectura ei el center, e buca la glieud che viva en quels baghetgs.

Actualmein astga il moderatur, reporter e producent denton dar peisa a quella caussa pli pintga ed el medem mument pli gronda: «Ils 12 puncts dalla Svizra van alla….» vegn el a plidar en ina mischeida dad engles e romontsch. Exclusivamein per la FMR tradescha el in plaid ch’el vegn a duvrar aposta per quella presentaziun dil grond spitachel musical: Igl ESC vegni «bellezia», ed el selegri nungetg sin Vienna 2026.