Adempliu il giavisch dalla giuventetgna

«Sche nus lein che la giuventetgna sesenti bein tier nus, lu stuein nus far zatgei per ella.» Tenor quei motto ha la vischnaunca da Tujetsch agiu. Ell’anteriura centrala per la producziun d’electricitad alla Via Gionda spel Drun a Sedrun metta ella a disposiziun ussa ina localitad alla giuventetgna sco era ina pintga habitaziun per emprendistas ni emprendists.

Per giuvenils ord scola

Il baghetg dall’anteriura centrala senumna «La Turbina» ed ei destinaus alla giuventetgna ord scola. Pil scalem superiur exista numnadamein dapi onns in local da sentupada ella casa communala a Sedrun. Sper la localitad per la giuventetgna ha la vischnaunca era endrizzau ella centrala ina pintga habitaziun. «Quella lein nus affittar ad emprendistas ni emprendists», di gerau Daniel Schmid. Ei regi buca mo munconza da spazi da habitar, mobein era d’emprendistas ed emprendists: «Sch’enzatgi vegn per exempel d’ordlunder e tscherca in dormitori, ei quei pusseivel leu.» La habitaziun ei ell’emprema alzada dalla centrala, il local da giuventetgna el plaunterren. La turbina plazzada sper l’entrada el local da giuventetgna dat perdetga dalla historia dil baghetg. «Igl ei la turbina originala ch’era en funcziun el baghetg», di Daniel Schmid che meina il departament d’educaziun, cultura, giuventetgna e sport dalla vischnaunca da Tujetsch.

Stau in giavisch

«Il local ei staus in giavisch da nus. Nus havein bein entginas pusseivladads da sortida en vischnaunca, mo magari stessen nus bugen pli ditg da cumpignia», di Vanessa Tuor. Ella presidiescha dapi prest dus onns l’Uniun da giuventetgna Tujetsch che dumbra il mument 57 commembras e commembers. Il venderdis sera ha Vanessa Tuor retschiert la clav pil local ella centrala ord ils mauns dils geraus Daniel Schmid e Guido Monn. Il local stat a disposiziun alla giuventetgna da tut temps. «Jeu manegel che nus nezegeien el surtut il venderdis e la sonda sera», manegia Vanessa Tuor ch’ei engaschada professiunalmein ell’administraziun communala da Tujetsch.

Semplamein star da cumpignia

Il local ei endrizzaus cun ina cuschina e tualetta, leutier cun ina duscha. El ei concepius aschia ch’el savess era vegnir nezegiaus sco habitaziun. «Nus vegnin a cumpletar el cun inventari, per che nus sappien beiber ni magliar leu zatgei. Sper la finamira principala da saver semplamein s’entupar leu, lein nus era ponderar da far seras tematicas, per exempel cun cocktails. Concret ei aunc nuot il mument», di la presidenta. Sco ella di, sa la localitad denton era vegnir nezegiada d’autras gruppas da persunas. Lezza damonda stoppi denton vegnir drizzada alla vischnaunca. Cun ina tschugalata en fuorma d’ina tschitta ha la giuventetgna engraziau il venderdis sera allas visitadras ed ils visitaders dall’avertura ufficiala dalla localitad.

Idea d’in workshop

«L’idea per quei local da giuventetgna ei naschida en connex cun in workshop da representants dalla vischnaunca culla giuventetgna», di Daniel Schmid. Igl ei lu semussau che la centrala d’electricitad a Sedrun savessi porscher il spazi necessari persuenter. Quei baghetg ei vegnius construius 1918 ed ei staus igl emprem edifeci per la producziun d’energia en Val Tujetsch. Leu vegneva l’aua dalla Val Strem turbinada ad electricitad. Sco il meinafatschenta dall’Energia alpina Ciril Deplazes di, ei quei succediu entochen 2008 cull’ovra nova per la Val Strem ei vegnida construida. La vischnaunca ha saviu cumprar il baghetg per in prezi simbolic dall’Energia alpina. «Il baghetg era en in fetg sempel stan. Igl ei stau necessari da sanar cumpleinamein el», di gerau Guido Monn, cau dil departament da baghegiar, forestalesser ed ambient dalla vischnaunca. 530 000 francs – enzatgei pli pauc ch’il preventiv concediu persuenter – ha l’investiziun custau. Il baghetg fa ina biala pareta – ton endadens sco ordadora.