«Project cumbinaus cun dabia sfidas»
Il mument ei l’Axpo lundervi d’ereger siu implont da fotovoltaica NalpSolar sin intschess dalla vischnaunca da Tujetsch. Igl ei in project che cuosta rodund 50 milliuns francs. Ina part dil project ei da rinforzar la lingia da transport dall’energia naven da Nalps ella centrala secundara dall’Ovra electrica Rein Anteriur SA a Sedrun. Quellas lavurs necessarias per transportar l’energia producida dalla fotovoltaica ein gia lantschadas e vegnan terminadas uonn.
L’Axpo ei buc ina nunenconuschenta en Surselva. Il cuntrari. Cun ses implonts hidraulics nezegia ella l’energia dall’aua dapi biars decennis. L’aua vegn turbinada en plirs loghens, mo avon che contonscher las maschinas da producziun vegn ella tschaffada. Per ch’ella flessegi la fin finala els lags da fermada, respectivamein sillas turbinas, cuora ella per part atras liungas gallarias. Igl ei ina reit els cuolms che mo pauca glieud enconuscha. Per far empau pli enconuschents quei entir sistem organisescha l’Axpo sonda, ils 30 da matg 2026 in’investa en siu menaschi (mira box). Ella porscha la caschun da serender ella caverna cun maschinas e turbinas dall’Ovra electrica Rein Anteriur SA (ORA) a Sedrun e da visitar da leu naven il plazzal digl implont da fotovoltaica a Nalps.
Neginas cefras concretas
Sco pretendiu dil Solarexpress dalla Confederaziun ein 10 % dall’ovra da fotovoltaica NalpSolar a Tujetsch vegni colligiai vid la reit igl atun vargau. Dapi lu furnescha ella energia. «Nus havein aunc neginas datas representativas dalla producziun d’energia da fotovoltaica da quest unviern. Il quantum ei denton en rama da quei che nus havein spitgau», di Oliver Hugi, menader Solar Svizra tier l’Axpo. L’Axpo construescha igl implont NalpSolar ch’ei calculaus cun cuosts da rodund 50 milliuns francs. Igl onn 2028 eis el finius e producescha lu energia electrica per rodund 2000 casadas. Sco l’Axpo ha communicau gia igl onn vargau, vegn la Viafier federala a nezegiar l’energia ils proxims 20 onns.
Rinforzar la lingia da transport
Ina part da quei project ei da procurar per ina lingia da transport dall’energia naven da Nalps entochen ella centrala secundara dall’ORA a Sedrun. «Ei exista gia ina lingia. Quella ei lu era stada in dils motivs che nus essan sedecidi da realisar NalpSolar. Quella lingia haveva entochen ussa sulettamein la funcziun da proveder il mir da fermada cun energia electrica. Igl onn vargau havein nus entschiet cullas lavurs da construcziun d’ina lingia che po menar igl avegnir tutt’energia digl indrez da fotovoltaica da Nalps ella reit principala», di Oliver Hugi.
Bein enqual sfida
La construcziun dil project da fotovoltaica NalpSolar ei cumbinada cun bein enqual sfida. «Il temps da baghegiar ei limitaus pervia digl unviern. Quei pretenda ina bun’organisaziun. Leutier vegnan pretensiuns tecnicas, logisticas e dalla segirtad, sco era il respect da fauna e flora», puntuescha Oliver Hugi. Il sustegn dalla vischnaunca, mo era la buna lavur dallas interpresas levgeschi la situaziun. Las lavurs da baghegiar digl implont NalpSolar vegnan terminadas igl onn 2028.
Ella caverna a Sedrun e sil plazzal a Nalps
«Il di dallas portas aviartas sonda, ils 30 da matg 2026 lessen nus nezegiar per mussar alla publicitad enzatgei ch’ins vesa buca mintgadi. Igl ei quei la caverna dall’Ovra electrica Rein Anteriur SA (ORA) a Sedrun ed il plazzal da NalpSolar», di Rudolf Büchi, menader dalla gruppa dallas ovras hidraulicas Rein Anteriur tier l’Axpo Hydro Surselva. Fetg impressiunonta ei la caverna culs indrezs da producir energia, denter auter las turbinas. Avon che contonscher quella meina in zuler da 400 meters viaden el cuolm.
Ella caverna e si Nalps
Naven dalla centrala dall’ORA a Sedrun vegn organisau sonda in bus entochen sil plazzal da NalpSolar situaus gest sper il mir da fermada a Nalps. Leu sa vegnir priu investa dallas lavurs gia fatgas. «Pusseivel ei quei sulettamein perquei ch’ei vegn buca luvrau leu quei di», di Rudolf Büchi. Rodund 20 collaboraturas e collaboraturs dall’ovra vegnan ad informar ils visitaders, era davart la reit cun gallarias d’aua che fuorma igl entir sistem dall’ORA. «Igl ei in interessant arranschament surtut era per famiglias. Ei dat aunc bein enqual persuna che ha aunc mai viu davosa las culissas da nies menaschi», declara Rudolf Büchi.
Attractivs emprendissadis
Ina dallas finamiras dall’Axpo ei era da vegnir en contact quei di cun giuvenils che stattan avon la decisiun tgei professiun emprender. La scolaziun seigi in grond tema tier l’Axpo: «Nus purschin igl emprendissadi d’automaticher e quel dil specialist pil menaschi. Omisdus emprendissadis cuozan quater onns. Sper l’interessanta lavur e la scolaziun en nies menaschi purschin nus als emprendists dil tierz e quart onn era la caschun d’emprender d’enconuscher in da nos menaschis en in’autra regiun linguistica dalla Svizra.» L’Axpo Hydro Surselva porscha 55 plazs da lavur il mument. «Nossa glieud habitescha da Schluein entochen Sedrun. Bein enqual da nos collaboraturs da cader ha era fatg igl emprendissadi tier nus», di Rudolf Büchi. (fmr/hh)
Il di dallas portas aviartas ella centrala dall’Ovra electrica Rein Anteriur SA a Sedrun e la viseta dil plazzal da NalpSolar sonda, ils 30 da matg 2026 cuoza dallas 13.00 entochen las 16.00. L’Axpo offerescha era ina concurrenza culla caschun da gudignar sgols cun helicopter.
Gust da leger dapli?