Laax introducescha votaziun all’urna
Biaras vischnauncas siemian dallas finanzas da Laax. Adina puspei vegn ei votau davart credits da plirs milliuns francs, seigi quei per novs projects da baghegiar ni per
exempel per la senda da tschemas. Tenor la nova constituziun duein da quels credits vegnir suttamess all'urna. Il suveran decida ils 12 da zercladur davart quella midada.
El messadi per la radunonza communala dils 12 da zercladur 2026 stat scret il sequent: «Dalla radunonza communala da Laax dils 14 da settember 2022 ha in dils presents inoltrau ina moziun cun proponer d’introducir Ia votaziun all’urna per expensas naven d’ina summa da dus milliuns francs. La radunonza communala ha acceptau Ia proposta. Quei postulat ha denton era giu per consequenza che la suprastonza communala ei sedecidida da far ina revisiun totala dalla constituziun communala.»
Credits da milliuns
Ils davos onns ha la radunonza communala giu da decider davart entgins credits da plirs milliuns francs. In dils gronds ei staus il credit da 22 milliuns per realisar la surbaghegiada per il spazi da habitar pagabel «Denter Vischins» sper la baselgia. Gia pli baul, il december 2018, haveva il suveran decidiu en sala da scola in credit da 7,5 milliuns francs per la senda da tschemas. E cuort avon havevan las votantas ed ils votants da Laax approbau in credit da 16 milliuns francs per la renovaziun dil bogn cuvretg Grava e la realisaziun digl albiert per la giuventetgna «Wellness – Hostel 3000». Quei ein mo treis da plirs credits per gronds projects dils davos onns.
Votaziun all’urna
Secapescha che la suprastonza communala ensemen cun ina cumissiun da constituziun ed ina gruppa da lavur han priu la caschun da surluvrar plirs artechels dalla constituziun ch’ei vegnida approbada ils 15 da mars 1991. Midadas hagi ei cunzun dau en connex cun l’introducziun dalla nova lescha cantunala da vischnauncas igl onn 2018. In dils «filets» dalla nova constituziun communala da Laax ei la cuminonza da votantas e votants all’urna. Tenor il messadi duei la votaziun all’urna cumpletar ils ulteriurs organs dalla vischnaunca. Votaziuns all’urna ein previdas egl avegnir per la midada dalla constituziun, per conclus ch’ei vegn pretendiu d’ir all’urna cun referendum facultativ e per fusiuns cun autras vischnauncas.
Referendum facultativ
Cun la nova constituziun communala vul Laax introducir il referendum facultativ. Decisiuns dalla radunonza communala san cun l’iniziativa d’in dieschavel, pia da 10% dallas persunas ch’ein stadas presentas alla radunonza communala vegnir suttamessas alla votaziun dall’urna. Quei per exempel sch’ei setracta da conceder credits che survargan la marca da tschun milliuns francs.
Pervia dil svilup demografic
In exempel che muossa ch’il svilup demografic positiv a Laax pretenda midadas ei il dretg d’iniziativa ella vischnaunca da Laax. Entochen dacheu tunschevan 100 suttascripziuns da votantas e votants per ch’ina iniziativa vegni presentada al suveran. La nova constituziun communala preveda ussa 20% dallas persunas cun dretg da votar a Laax. El messadi da votaziun stat ei scret che tenor il stan actual dil register da votar corrispundessi quei ad in diember da 290 votantas e votants.
Davart la nova constituziun communala vegnan votantas e votants da Laax a decider alla radunonza communala dils 12 da zercladur 2026.
«La legitimaziun ei ferma»
La votaziun all’urna munta probablamein ina participaziun generalmein pli auta che alla radunonza. «La legitimaziun ei pia ferma», di Andreas Glaser ch’ei professer da dretg all’Universitad da Turitg. El ei expert dil dretg public e meina era il Centre for Research on Direct Democracy (Center per Democrazia ad Aarau).
La vart umbrivauna dalla votaziun all’urna seigi tenor el che la pusseivladad da far midadas vid ina proposta scrodi en quei mument. «Ins sa mo aunc gir GIE ni NA. E la pusseivladad da votar all’urna savess fleivlentar l’instituziun dalla radunonza, perquei ch’ei dat suenter tier damondas dispiteivlas aunc ina caschun all’urna.» Andreas Glaser accentuescha era la libertad da mintga vischnaunca da decider la via ch’ella vul encaminar per trer sias decisiuns politicas. Quei seigi ina damonda spirontamein politica. (fmr/mg)
La votaziun all’urna vegn pli e pli populara
Dallas 100 vischnauncas grischunas han 85 priu lur decisiuns alla radunonza communala igl onn 2025. Quei confirmescha igl Uffeci da vischnauncas dil Grischun sin damonda dalla FMR. Quellas vischnauncas seigien talas senza parlament communal. 15 vischnauncas sco per exempel Ilanz/Glion ni Mustér hagien in parlament communal. En quellas vischnauncas existi la votaziun all’urna aschia ni aschia.
Tenor igl Uffeci da vischnauncas cantunal han 40 ulteriuras vischnauncas fatg diever igl onn 2025 dalla votaziun all’urna. Thomas Kollegger, il menader digl uffeci cantunal da vischnauncas di, ch’il il diember da vischnauncas che cumpleteschi la radunonza per fatschentas impurtontas cun la votaziun all’urna seigi carschius cuntinuadamein ils davos onns. Las vischnauncas seigien fetg autonomas e sappien sezzas co ellas veglien exequir lur vias da decisiun. Thomas Kolleger: «Il referendum facultativ ei in instrument politic che sto era vegnir decidius dalla politica.» Igl instrument principal per ir all’urna cun ina fatschenta seigi il referendum facultativ. Il diember da suttascripziuns per quei instrument politic seigi fetg differents. Ella vischnaunca Albula/Alvra seigien quei 60 suttascripziuns ed ella vischnaunca da Malans pretendi il referendum facultativ in’otgavel dallas suttascripziuns. (fmr/mg)
Gust da leger dapli?