Ün ambaschadur da la musica classica chala

Bainbod as po’l dedichar darcheu plü intensiv a la musica da Johann Sebastian Bach, a las fugas e’ls preludis cha quel ha scrit in tuot las tonalitats pel clavazin. «La bunura es il meglder temp per sunar clavazin, per trenar», disch Oscar Gulia. Ed uossa lura varà’l tantüna darcheu ün pa daplü temp la bunura, temp per as dedichar intensivamaing a la collecziun «Das wohltemperierte Klavier» dal grond cumponist baroc.

I’ls ultims 34 ons d’eira il magister da clavazin la bunura suvent in l’auto. In viadi sü dal Pass dal Malögia, sü da la riva dal Lai da Como vers l’Engiadina. Cun sai adüna ün plicun cun fögls, quaderns e cudeschs, üna collecziun da notas da Mozart, Beethoven, Debussy. Daspö il 1992 instruischa Oscar Gulia clavazin a la Scoula da musica Engiadina Bassa Val Müstair – quist’eivna per l’ultima jada. Uossa va’l in pensiun. «Eu sun bain eir ün pa nostalgic, ma il viadi da lavur, quel nu’m mancarà», disch el. 

Divrir la porta a la musica classica

«Rondo a la turca», «Für Elise», «Clair de Lune» – numerus uffants da l’Engiadina s’han in sias lecziuns dedichats a capodouvras, evergreens e trouvailles da la musica classica. Han sunà il prüm la melodia cul man dret, lura l’accumpagnamaint cul man schnester e lura insembel – il prüm be plan, lura adüna plü svelt. Lur partituras sun plain notizchas scrittas cun rispli: «attenziun!», «notas!», «chanta!». La frasa «fa attenziun a la dainta» hana dudi tschients da jadas, sias scolaras e seis scolars. Cun exercitar a chasa hana scrit aint che nota chi vöglian sunar cun che daint – cul 1 (il poldsch), cul 2, cul 3, cul 4 o cul 5 (il daintulin). Ed illa prosma lecziun hana lura guardà co cha lur magister ha darcheu sgommà oura la majorità da lur propostas e scrit aint variantas plü favuraivlas. Variantas chi permettan ün meglder «legato», chi nu sforza acrobatica inütila da la dainta e chi posiziuneschan il man idealmaing per tocker cun forza quel accord «sforzato» chi segua.

«Il bel vi da quista lavur es per mai d’imprimer l’orma», disch Oscar Gulia, «da divrir la porta a la musica classica. Scha quella es üna jada averta, lura l’uman nu tilla serra plü.»

Üna fuormaziun professiunala

Uschè simpel sco cha la «Sonata facile» da Mozart fess forsa crajer, nun es il pass sur il glim da quella porta però. «Pro Oscar n’haja propi stuvü exercitar», quinta Cinzia Regensburger. Tschinch ons ha la pianista e chantadura tut uras da clavazin pro el, avant ch’ella es ida al gimnasi da musica a Schiers. «Eir ils tocs per l’examen dal conservatori n’haja lura exercità cun el, ün preludi da Bach ed üna sonata da Beethoven.» Cun success – davo il gimnasi ha’la stübgià clavazin e chant a Feldkirch in Austria ed es hoz musicista, chantadura e magistra etablida a Scuol.

«La disciplina, quai n’haja imprais pro el. Oscar d’eira il prüm chi ha badà ch’eu nu savaiva vairamaing propi leger notas, eu faiva simplamaing ün pa verer sco ch’eu savess», as regorda Cinzia Regensubrger riond. E quinta ch’ella saja adüna ida jent a las lecziuns da clavazin e ch’ella chattaiva «cool» ils tocs cha’l magister vaiva clet oura per ella. «Avant ch’eu n’ha tut uras pro Oscar, vaiva bod pers la vöglia. Ma el ha propi savü motivar a mai.»

In sias lecziuns conguala Oscar Gulia il clavazin cullas vuschs umanas, üna melodia bassa cun ün bariton, ün’ota cun ün sopran. El declera la significaziun dal tempo «adagio» e demonstrescha la differenza ad ün «andante» güst svess al clavazin. Ed el quinta da l’increschantüm cha’l cumponist polac Frédéric Chopin pativa cur ch’el abitaiva a Paris – e co cha quella as spievla in sias mazurcas.

«Per mai nu dependa sch’eu instruisch ad inchün chi cumainza pür a sunar o ad inchün chi stübgia al conservatori», disch Oscar Gulia. «Important es per mai dad adüna instruir professiunalmaing. Da quai dependa e quai n’haja adüna provà da far.»

Tanter Palermo ed Engiadina, tanter profis e novizs

Oscar Gulia svess ha fat sco pianist il diplom da concert al conservatori da Milano, dal 1983 «cul maximum da puncts», sco ch’el quinta. Davo ha’l amo stübgià a l’École normale de musique de Paris, ingio ch’eir Igor Stravinski vaiva üna jada lavurà sco magister. Ed a Salzburg pro la pianista e cumponista Tatjana Nikolajeva chi vaiva cun seis sunar inchantà ün pêr decennis avant il cumponist russ Dimitri Schostakowitsch. «Quai d’eiran cuors cuorts, ma intensivs chi m’han dat gronds impuls», disch Oscar Gulia.

Per chattar la via in Engiadina haja vuglü ün’inscunter casual a Zernez: Ün ami dad el lavuraiva i’ls ons 1990 a Livigno sco magister da ghitarra – ed ha ün di per cas inscuntrà a Flurinda Raschèr i’l Coop a Zernez. Quella d’eira da quel temp manadra da la Scoula da musica Engiadina Bassa Val Müstair e til vaiva quintà chi tscherchessan amo ün magister da clavazin. L’ami ha dat inavant l’infuormaziun ad Oscar Gulia e dal 1993 s’ha quel per la prüma jada miss cun partituras, rispli e gomma in viadi sü dal Lai da Como vers l’Engiadina Bassa. «Il prüm gniva sü duos jadas l’eivna, in marcurdi ed in sonda. Quai d’eira ter dür, ma eu n’ha trat tras e pudü fuormar fingià quella vouta üna buna classa.»

Als viadis da lavur vers nord sun ün pêr ons plü tard gnüts lapro amo da quels ün ter zich plü lungs vers süd. «Cun am partecipar ad üna concurrenza naziunala n’haja pudü surtour üna plazza sco magister al conservatori. Ma i m’han offert üna a Palermo. Quai es il sistem talian – tü nu poust decider ingio, be dir schi o na.»

Fin hoz instruischa Oscar Gulia dürant üna mità da l’eivna in Engiadina novizs ed amaturs, tschella mità futurs musicists da professiun al conservatori. Intant na plü a Palermo ma a Riva del Garda. «I nu d’eira adüna simpel, ma eu sun cuntaint e satisfat da quai chi’d es gratià.»

«La musica es adüna valabla»

Ma güsta l’on cha la Scoula da musica Engiadina Bassa Val Müstair festagia seis 50avel giubileum, ceda Oscar Gulia seis ingaschamaint in Engiadina. Davo 34 ons, sco magister ingaschà il plü lönch pro la scoula da musica.

«Cun instruir bada minchatant cha’ls uffants nun han hozindi plü ingüna imaginaziun», constata el. E fa ün exaimpel: «Sch’eu sun avant ün toc cul titel ‹Svoul da splerin› sainza tradir da che chi’s tratta, lura ils uffants nun han bleras jadas ingün’idea. Là cumainza mia lavur, lura prouva da divrir la porta.»

Pass per pass saja da far quella lavur, sainza «overdose musicala», per evitar ün fos purtret da la musica classica. «Per na dar l’impreschiun cha quella musica saja greiva, difficila da tadlar. Eu poss muossar subit cha quai nun es vaira, cha quella musica es plain energia», disch Oscar Gulia. «La musica es adüna valabla – meis böt es da muossar quai.»