Per il cusseglier guvernativ socialdemocratic Peter Peyer che recandidescha per la terza perioda d’uffizi en la regenza, èsi essenzial che mintga abitanta ed abitant dal Grischun haja ina buna qualitad da viver. Quai ha el fatg da savair tranter auter a chaschun da sia nominaziun avant in onn. Dapi l’onn 2019 maina Peter Peyer il Departament da giustia, segirezza e sanadad.
Cun ina buna qualitad da viver per tuttas e tuts manegia Peter Peyer spazi d’abitar pajabel, bun provediment da sanadad, bunas colliaziuns da traffic e sustegn en cas da basegns. El saja conscient che quest giavisch na saja betg dal tuttafatg realisabel. Ma per el saja essenzial d’avair en mira questas valurs qualitativas. Peter Peyer ha cuntanschì en las ultimas elecziuns da la regenza dal 2022 il terz plaz cun passa 26 000 vuschs. Tenor la retschertga d’opiniuns da Sotomo dal matg 2026 tar 1500 persunas, cuntanschess Peter Peyer uss il quart plaz cun ina differenza da mo 1 % sin Carmelia Maissen da l’Allianza dal Center.
FMR: Daco sto la partida socialdemocratica esser represchentada en la regenza grischuna?
Peter Peyer: En la regenza na faschain nus betg politica da partida. Nus empruvain da chattar bunas soluziuns per noss chantun. Cler che nus discutain bleras giadas fitg intensivamain ed or da differentas opticas. Igl è relevant d’avair pliras vistas cun differentas valurs en la regenza. Ins vegn elegì en la regenza cun in satgados politic, ma en l’executiva na datti nagina politica da partidas. La summa da tuttas valurs ed opiniuns è essenziala e perquai èsi giustifitgà che la partia socialdemocratica è era represchentada.
Vus avais absolvì duas periodas da quatter onns sco schef dal Departament da giustia, segirezza e sanadad. Cun tge motivaziun candidais Vus per l’ultima perioda?
Jau hai anc adina plaschair da mia lavur sco cusseglier guvernativ. Ed jau avess grond plaschair da cuntinuar en il Departament da giustia, segirezza e sanadad. Da restar en il medem departament porta stabilitad al team ed er al gremi da la regenza. Ultra da quai datti insaquantas tematicas en quest departament che jau terminass gugent.
Tar Voss departament tutga tranter auter la sanadad publica e cunquai er ils ospitals dal Grischun. Ils davos onns han ils ospitals regiunals procurà per discussiuns e per lingias grossas en las medias. Tge è il problem?
Jau vuless be dir che l’impressiun ch’i giaja be mal cun noss ospitals regiunals cugliuna mintgatant.Per exempel: Ils problems en l’ospital regiunal a Samedan han dominà fitg en ils rapports da las medias. Ma en tut quest temp èsi era vegnì lavurà en favur da l’avegnir da l’ospital da Samedan.
L’avegnir dals ospitals preoccupescha dentant blera glieud en noss chantun.
L’avegnir dals ospitals è in tema en l’entira Svizra. E jau chapesch ils quitads da blera glieud. Noss pensum sco chantun è da mussar che nus vulain salvar noss ospitals en las regiuns, e quai cun in bun provediment da basa. En l’avegnir vegni a dar uschenumnads models integrads, damai cun center e sut il tetg da quel en pliras instituziuns cun purschidas da sanadad. Percunter stuain nus ponderar da centralisar las prestaziuns che na vegnan betg duvradas avunda, pia da quellas che han bassas frequenzas en ils ospitals regiunals. In stretg connex cun la digren da las frequenzas ha la demografia futura ch’è fitg negativa en noss chantun. Da surmuntar quels obstachels è ina da nossas grondas sfidas dals proxims onns sin il sectur da la sanadad publica.
Co promova Voss departament las forzas da lavur qualifitgadas en las instituziuns da la sanadad publica?
Recrutar avunda persunal per ils servetschs da tgira n’è betg simpel. Quai che fa quitads a mai è la votaziun dals 14 da zercladur 2026 davart la limita da 10 milliuns persunas en Svizra. Jau crai ch’i vegniss per nus problematic da mantegnair il provediment da sanadad sche quella iniziativa vegniss acceptada. Surtut en las valladas dal sid ed era en l’ospital chantunal essan nus dependents da forzas da lavur da l’exteriur. A nus mancan las forzas da lavur giuvnas indigenas.
La segunda part da Voss departament è la segirezza. Dacurt han ins legì per exempel en la revista 20 minutas dals commembers da la mafia en il Mesauc ch’èn vegnids arrestads. Ha il chantun Grischun sut controlla quest problem?
Las persunas arrestadas en l’Italia ed en la Frantscha han ina permissiun da dimora tar nus en il Grischun, e quai tranter auter a Roveredo. La criminalitad organisada è deplorablamain da chasa en l’entira Svizra. Per avair success cun arrestar ils malfatschents èsi impurtant ch’ils organs da polizia e d’inquisiziun transcunfinals, damai dals chantuns e dals pajais vischinants, collavureschian. Da l’autra vart mussa gist quest cas da Roveredo che nus en il Grischun stuain esser attents cura che persunas dumondan ina permissiun u cura ch’ellas avran u entschaivan in affar. Qua èn differents uffizis chantunals e las vischnancas participadas. En l’avegnir stuain nus procurar che tut ils acturs da differents departaments chantunals, vischnancas e la Confederaziun collavureschian meglier.
Partent dal fatg che Vus vegnis reelegì ils 14 da zercladur 2026 – co vai enavant per Vus en la terza perioda d’uffizi?
Sche jau vegn reelegì dependi schebain la regenza nova è d’accord che jau cuntinuesch en mes departament da fin qua. La sanadad publica vegn ad esser in grond tema ils proxims quatter onns. Ussa avain nus gist preschentà il maletg directiv chantunal da sanadad. A quest maletg directiv suonda la planisaziun dals ospitals per ils proxims onns. Quai vegn ad esser in grond pensum. L’autra gronda incumbensa è la giustia dal Grischun. Il Cussegl grond vegn a tractar ina ulteriura refurma da las dretgiras cun ina eventuala organisaziun nova da las dretgiras regiunalas. Sco cusseglier guvernativ en il gremi da la regenza èsi da viver cun ils temps instabils sin l’entir mund. Era il Grischun vegn a sentir las consequenzas da quella instabilitad. I vala d’esser preparà.
Sardegna, mangiar bain e Trin
Curt e sec respunda mintga candidata u candidat per la regenza a tschintg dumondas da la FMR.
Pertge abitais Vus gist a Trin?
Perquai ch’igl è là il pli bel.
Tgenina è Vossa bavronda preferida?
Quai dependa dals «fatgs secundars». Ma l’emprim espresso la damaun è insatge dal meglier.
Tge luxus sa lubis Vus?
Bun da mangiar.
Datti insatge extraordinari en Vossa chasa?
Gea, i dat en mintga entgarna fitg bleras e bellas regurdientschas.
Nua passentais Vus per il solit Vossas vacanzas?
En Sardegna.
Il terz socialdemocrat en la regenza grischuna
Suenter Claudio Lardi (1999 – 2010) e Martin Jäger (2011 – 2018) è Peter Peyer il terz cusseglier guvernativ socialdemocratic dal Grischun. Peter Peyer è naschì ils 17 da december 1965 ed e creschì si a Landquart. Suenter avair frequentà la scola media commerziala a Cuira ha el acquistà il 1989 il diplom da scolast da scolina a la Scola da dunnas dal Grischun (oz: Scola auta da pedagogia dal Grischun) a Cuira.
Suenter l’engaschament sco mussader a Domat, Turitg e Cuira e diversas autras activitads, ha Peter Peyer lavurà dal 2002 fin sia elecziun en il Cussegl guvernativ l’onn 2018 sco secretari dal sindicat tar la Federaziun dal persunal dals servetschs publics VPOD e lura tar il sindicat dal persunal da transport SEV a Cuira. Peter Peyer è vaiv e bab da duas figlias creschidas. El viva a Trin. Ses motto da la vita sa basa als pleds da Karl Valentin: «Jau m’allegrel sch i plova, pertge sche jau m’allegrel betg, plovi tuttina.» (fmr/mg)
Gust da leger dapli?