Cun velo e jogging en il cumbat
Peschs, trens, edifizis, lufs, guaud, energia e Brinzauls – tut quests temas tutgan sin plaun chantunal tar il departament da Carmelia Maissen. La politicra dal Center candidescha per ina segunda perioda d’uffizi sco cussegliera guvernativa.
Da sia vart sportiva sa mussa ella en ses filmins per il cumbat electoral. Carmelia Maissen va cun velo ed explitgescha sia politica da traffic. La cussegliera guvernativa fa jogging sin il mir da fermada dal Lai da Pigniu e declera sias finamiras en la politica d’energia. Ella timuna il Departament d’infrastructura, energia e mobilitad.
Tremblar na sto ella betg exnum en vista a las elecziuns. La retschertga da Sotomo, publitgada l’entschatta matg, prognostitgescha la reelecziun da la politicra dal Center en la regenza. Tuttina fa ella cumbat electoral cun ir dad ina occurrenza a l’autra e cun metter filmins sin Instagram u Linkedin.
Architecta e politicra
Carmelia Maissen (49) ha studegià architectura e perscrutà il «svilup dals abitadis en il Grischun en ils onns 60 e 70 dal 20avel tschientaner». Suenter il studi e la perscrutaziun ha ella lavurà en il parlament federal sco collavuratura scientifica per differentas cumissiuns.
Ses emprim mandat politic ha ella surpiglià cun 27 onns sco commembra da la cumissiun da planisaziun a Sevgein. Suenter èsi ì da stgala si: parlament regiunal Surselva, parlament dad Ilanz/Glion, presidenta communala dad Ilanz/Glion, deputada dal Cussegl grond.
Dapi il 2023 timuna la cussegliera guvernativa il Departament d’infrastructura, energia e mobilitad. La politicra dal Center presidiescha era la Conferenza da las regenzas dals chantuns alpins. Carmelia Maissen è maridada ed abitescha a Castrisch.
FMR: Giais Vus savens a far jogging sin il mir da fermada dal Lai da Pigniu? U l’avais Vus fatg aposta per far in filmin per la champagna electorala?
Carmelia Maissen: A currer sper l’aua vom jau propi savens e cunzunt sper l’aua che deriva dal Lai da Pigniu, numnadamain sper il Rain tranter Castrisch e Versomi.
Quant fitg vilentia Vus che Vus stuais Sa deditgar al cumbat electoral empè da pudair s’occupar da Voss grond departament?
I na dat nagin motiv da sa vilentar. Sch’ins surpiglia in tal uffizi, fa quai part dal sistem. I dat mintga quatter onns elecziuns. Durant la champagna electorala han ins intensivamain contact cun tuttas regiuns dal chantun ch’ins n’ha uschiglio betg tant. Era sch’igl è in temp fadius ed jau sin in pau stancla, èsi tuttina ina temp enritgint.
«Departament per lufs e Brinzauls»? Fiss quai ina buna alternativa sco num per Voss departament?
Na, i na correspundess sa chapescha insumma betg a la vastadad ed a l’impurtanza dad autras tematicas da mes departament. Nossa lavur da basa è l’infrastructura – saja quai l’infrastructura bajegiada u era l’infrastructura verda. Tar lezzas tutgan per exempel il guaud cun sia selvaschina.
Era l’energia tutga tar Voss departament. Tge nova ovra bajegiassas Vus il pli gugent en il Grischun sco ministra d’energia. Ina ovra da vent, ina da sulegl u ina idraulica?
En la politica d’energia èsi fauss da focussar be sin ina sort da producziun. Diversifitgar è la dretga via. Igl è la cumbinaziun che fa nus ferms e robusts, betg mo sco chantun, mabain l’entira Svizra. Il medem vala per l’import d’energia u dad elements da producir energia. Quai vala tant per panels solars u per uran per la forza atomara. Ins na dastga mai sa basar be sin ina funtauna.
Quai è ina resposta fitg diplomatica. Ma il Grischun ha uss gia relativamain blera forza idraulica. Fissi uras da bajegiar implants da vent?
Nus avain era gia energia da vent…
… plitost pauc.
Gea, ma cumpareglià cun chantuns che n’han anc insumma nagut, avain nus tuttina gia in implant ed in segund è gia en planisaziun. En pli n’essan nus betg in tipic chantun da vent. Aua e sulegl èn segir resursas pli impurtantas per nus. Nus essan il chantun cun il pli grond dumber d’implants dal solar express. Sis implants avain nus approvà e trais èn sin rucca. En il rest da la Svizra datti uschiglio be in project approvà dal solar express, en l’Uri. Nus prendain fitg serius la diversificaziun d’energia.
Vus essas architecta e ministra d’infrastructura. Sche Vus survegnissas «carte blanche» ed intgins milliuns per realisar in edifizi, tge avessas Vus gust da bajegiar?
(ponderescha) In giavisch fitg persunal e sper tut quests pensums che nus avain puncto infrastructura: Jau hai gia pli baud m’interessada sco scienziada da l’architectura per l’istorgia da la cultura da bajegiar dal Grischun. Ins stuess crear in lieu nua che questa istorgia vegn conservada, tgirada e raquintada.
Fiss quai in museum u ina sort Ballenberg grischun?
Na, jau m’imagin in archiv per la cultura da bajegiar.
Era il guaud tutga tar Voss departament. Pon ins prest plantar palmas en las regiuns bassas dal Grischun?
Na.
Ma co vai vinavant cun il guaud grischun en vista a la midada dal clima?
La midada dal clima è per il guaud ina gronda sfida. Per il Grischun è il guaud da gronda impurtanza. Senza il guaud da protecziun avessan nus blers vitgs, bleras vias e bleras lingias da viafier che na pudessan betg funcziunar. Il guaud sto sa dustar encunter las selvaschinas e cunter la midada da clima.
Tge èsi da far per ch’il guaud possia tegnair pitg a la midada dal clima?
Nus essan londervi – en differents projects che van era sur ils cunfins dal Grischun ora – dad intercurir tge sorts plantas che nus stuain plantar oz per che questas plantas protegian en 50 onns noss vitgs. Quai n’è betg simpel. Ina planta che vegn plantada uss, sto supportar il clima dad oz, ma sto funcziunar era en plirs decennis cun in auter clima. Quai è ina gronda sfida.
Tge essas Vus loscha d’avair cuntanschì dapi che Vus essas en uffizi?
Ensemen cun ils collavuraturs, las collavuraturas ed ils maina-uffizis dal departament èsi reussì che nus essan creschids ensemen ed essan daventads in bun team. Nus avain ina cultura da collavuraziun averta, ch’ins po era dir ina giada, ‹qua giain nus forsa en ina faussa direcziun›. En noss departament datti blers temas fitg emoziunals – il traffic atras vitgs, il luf etc. – e nus essan era exponids. Jau sun loscha che nus avain in spiert communabel en noss departament e pudain prender a maun cun engaschi noss dossiers.
E tge vulessas Vus far auter?
Sche jau vuless far auter insatge, avess jau gia midà quai. Ma ils proxims onns ans spetgan gronds projects. L’onn passà avain nus approvà ina strategia per il traffic plaun – per velos e peduns – quai èsi uss da concretisar. La strategia da forza idraulica è in project da generaziuns che nus vulain purtar enavant e stgaffir las leschas necessarias. Era tar il traffic e cun il Green Deal ans spetgan gronds pensums. En pli vulessan nus cuntanscher netto nulla en l’administraziun chantunala. Quai tutga era tar noss departament – e sa chapescha il luf ch’ans occupescha segir era anc ils proxims onns.
Yoga e BMW vegl
Curt e sec respunda mintga candidat u candidata per la Regenza a tschintg dumondas.
Tge auto guidais Vus?
In BMW vegl.
Nua giais Vus per il solit en vacanzas?
Questa stad stain nus a chasa. L’atun essan nus gia stads pliras giadas en la Toscana.
Cura avais Vus sautà l’ultima giada tut da sturn?
L’onn passà ad ina festa da natalizi dad amis si Bravuogn.
Tgenina è Vossa flura preferida?
Flurs son Gion. Enturn Castrisch e Sevgein enconusch jau lieus zuppads che questa flura primavauna crescha.
Yoga, ballape u canapé?
Yoga.
Gust da leger dapli?