„Mintga actura ed actur drova in auter coaching“

La basa da partenza pil toc «Die Brunnen­jungfrau zu Valendas» fuorma la figura dalla nimfa che posescha silla fontauna amiez Valendau. Il cuntegn dil teater ei ina historia fictiva ch’igl autur engiadines Martin Valär ha scret sin giavisch dalla gruppa da teater. Igl ei denton negin drama historic. «Na, quei eis ei buc», di Martin Valär ch’ei carschius si a Zuoz. «En occasiun d’ina producziun d’avon onns haiel jeu vuliu saver dils acturs daco che quella giuvintschella tronegia silla fontauna da Valendau. Negin che saveva propi daco.»

Entginas persunas che havevien mo singulas informaziuns hagien giavischau ch’el s’occupeschi da quella historia. «E lu haiel jeu entschiet a scriver.» Il toc cuntegn era temas actuals sco l’impurtonza dall’aua e la scartezia d’aua ni era l’emigraziun che ha sfurzau da quei temps alla fin dil 18avel tschentaner Svizras e Svizzers d’encurir novas existenzas egl exteriur.

Il cuntegn

Anno 1760 ei il vitg da Valendau senza aua. Dapi in onn meina la suletta fontauna che spisgenta il begl grond sil plaz dil vitg negina aua pli. Negin che sa pertgei. Tuttas emprovas da cattar aua han fatg naufragi. L’ustiera dall’ustria «Zum Brunnen» fa in commerci lucrativ cun aua. Ella lai purtar siado aua dil Rein e venda quella alla populaziun dil vitg. Ina viulta dat ei cura ch’in giuven da Valendau tuorna da siu temps sco entagliader da figuras da gala ad Amsterdam. Ensemen cun el vegn ina giuvna dunna. Quella ha il dun natural da sentir aua sut il terren. Sche Marejke anfla l’aua e co ch’ils da Valendau reageschan sin sigl jester lain igl autur e regissur ed ils giugadurs aviert. Ord marveglias vegn il publicum mess pér cun mirar las producziuns sut tschiel aviert a Valendau.

La reschia ei sedada

«La damonda da surprender la reschia ei vegnida dad esch en tier mei», raquenta Martin Valär. «Jeu haiel getg gie perquei ch’els cattavan negin. Jeu haiel empriu la reschia da televisiun en miu mistregn sco schurnalist e producent da televisiun.» La reschia da teater seigi denton aunc inagada empau autra che quella da televisiun, declara Valär. «La coreografia dallas figuras, pia era co ellas semuentan e tgei ch’ellas sin tribuna ei ina cumpetenza ch’jeu haiel empriu da funs ensi.»

Pertuccont la reschia dallas singulas figuras seigi ei aschia ch’el hagi scret las rollas per las persunas ch’el enconuschi persunalmein fetg bein. «Siat persunas principalas han survegniu quella rolla che va a prau cun ellas. Quellas acturas ed acturs ston restar sesez cun giugar la funcziun ch’ellas ed els han el teater.» Igl art d’in bien teater popular seigi da dar allas acturas ed als acturs la dretga rolla che va a prau cun ellas ed els, declara il regissur dalla Gruppa da teater da Valendau.

Daco buc en tiara romontscha?

Martin Valär che habitescha a Glion e ch’ei staus magister ed ina gronda part da sia veta professiunala schurnalist e redactur tier Radiotelevisiun Svizra Rumantscha scriva ed inscenescha gia dapi plirs onns pils da Valendau. Era quei seigi stau ina casualitad, di el. «Entschiet a Valendau hai jeu avon onns cun ina pintga rolla el toc ‹Besuch der alten Dame› da Friederich Dürrenmatt.» Ad el hagi la qualitad da quella gruppa da teater plaschiu immediat ed aschia seigi el restaus a Valendau. «Per romontsch haiel jeu era scret dus tocs, ed jeu haiel era gia inoltrau in toc pil Premi Travers. Quei denton senza success.»

Sustegn different

«Sper igl egl pigl entir haiel jeu sco reschissur ina pratica d’accumpignar mintga singula actura ed actur», di Martin Valär. «Mintga actura ed actur drova in auter coaching. Nus havein uonn per exempel ina actura giuvna ella rolla dalla Marejke, la dunna dalla Hollanda. Quella actura drova in sustegn pli ferm dil regissur. Jeu stoi accumpignar ella cun dapli attenziun.» Lu detti ei autras acturas ed acturs ch’el sappi dar dapli maun liber da viver lur rolla. Tier il lungatg da tribuna detti ei adina puspei situaziuns ch’ins stoppi declarar cun maletgs co ins vegli che quei sepresenti tier il publicum. «Cura ch’ins ha luvrau onns alla liunga tier las medias cun texts ed ei staus producent da televisiun cun accumpignar schurnalistas e schurnalists giuvens el lungatg, lu vul ins che quei constetti.» Detagls che reusseschien buca detti ei adina silla tribuna dil teater popular.

Promts per la premiera

La gronda sfida dils davos dis avon la premiera seigi ei stau da vegnir cul teater dalla sala ora sin la tribuna sut tschiel aviert, tradescha il regissur. Ei seigi ina sfida da transportar las rollas cun tut las indicaziuns da loghens e temps dalla sala silla tribuna ordaviert. «La tribuna construida sil begl dalla fontauna ei tut in’autra situaziun pils acturs e per mei. Ed ussa ils davos dis avon la premiera vegn aunc ina nova sfida. La vusch sto purtar pli ferm era perquei che nus essan ordaviert ed ei dat ramurs che nus savein buc evitar.»

Il davos gliendisdis sera han ils da Valendau absolviu l’emprema emprova cun costums sin tribuna sut tschiel aviert. «Miu team ha fatg tut il pusseivel ed ha dau tut», di Martin Valär, «quei ha plaschiu a mi. Ed jeu sun perschuadius che quei vegni bien.»

La premiera da «Die Brunnenjungfrau zu Valendas» ha liug mesjamna, ils 10-06-2026 allas 20.30 sin plazza da fontauna. Ulteriuras producziuns sin www. theatergruppe-valendas.ch