309 onns engaschi politic
Ier glindesdi ha cumenzà la sessiun da zercladur. Per bleras e blers è quai l’ultima sessiun avant ch’ils novs deputads e las novas deputadas cumenzan lur lavur. En ses pled d’avertura ha la presidenta dal Cussegl grond Valérie Favre Accola engrazià per lur lavur.
Igl è ina cifra impressiunanta. Totalmain 309 onns engaschament politic en il Cussegl grond. 25 deputadas e deputads èn sa decidids da terminar lur carriera politica sin plaun chantunal suenter questa legislatura, ils trais dis da la sessiun da zercladur èn lur ultims dis. A partir da l’avust cumenza il nov parlament sia lavur. Quel è vegnì elegì la dumengia passada da la populaziun grischuna. 44 novas fatschas vegnan a far il viadi a Cuira en il bajetg dal Cussegl grond e represchentar ils interess da partida.
«Small-talk» dumengia d’elecziuns
Il «small-talk» ier glindesdi a chaschun da la sessiun è sa concentrà sin il gratular per quella u tschella elecziun u sin il deplorar ch’in u l’autra n’è en il futur betg pli preschent a Cuira vi dals pults stretgs en la sala dal Cussegl grond. Pliras giadas ha la pli auta Grischuna Valérie Favre Accola da la Partida Populara Svizra stuì supplitgar ils deputads e las deputads dad interrumper ils baterlims per ch’ella sappia cumenzar cun il pled d’avertura.
«Vus vegnis a mancar»
La nov elegida cussegliera guvernativa Valérie Favre Accola ha en ses pled d’avertura tranter auter engrazià a las deputadas ed als deputads che han decidì da chalar per l’engaschi politic. «Vus vegnis a mancar e nus ans legrain natiralmain, sche nus pudain restar en il barat politic e persunal.»
En pli ha la politicra era ludà l’abilitad dals parlamentaris da chattar cumpromiss solids sur ils cunfins da las partidas ora: «Trais linguas, las pli differentas valladas, e tuttina adina puspè la voluntad cuminaivla da cuntanscher il meglier per quest chantun.»
Metter prioritads e manar buns discurs
Totalmain 309 onns experientscha politica «van a perder» cun ils 25 parlamentaris e parlamentarias che han decidì da chalar sco deputads. Quai ha la presidenta dal Cussegl grond Valerie Favre Accola deplorà en ses pled d’avertura. Trais dad els – Reto Crameri, Maurus Tomaschett e Reto Lehner – ha la FMR dumandà suenter lur raschuns ed experientschas da lur totalmain 32 onns d’uffizi. (fmr/sb)
Reto Crameri, Center, Surava
FMR: La dumengia d’elecziuns ha Vossa partida pers blers sezs. E Vus chalais ussa tuttina cun la politica chantunala. Bandunais Vus ina bartga che sfundra?
Reto Crameri: Na insumma betg. Ch’i dat inqual sperdita, cun quai eri bunamain da quintar. L’onn 2022 avevan nus anc gì blers deputads che han recandidà. Quellas vuschs han mancà questa giada. Vitiers vegn la ferma mobilisaziun da la PPS grazia a l’iniziativa da 10 milliuns.
Daco chalais Vus gist ussa?
Suenter dudesch onns èsi temp da far plazza ad autras vuschs. Quai è bun per la maschaida. Per nus en il Grischun Central è il quint ì si bain. Nus dal Center avain fatg tuts trais sezs. E cun Daniel Albertin hai jau chattà in fitg bun successur en il circul Alvaschagn.
Vus avais ambiziuns politicas naziunalas, quai è enconuschent. Cura vegnis Vus a preschentar Vossa candidatura sco cusseglier naziunal u cusseglier dals chantuns?
L’endretg mument. (ri) E quel endretg mument n’è oz anc betg. Ussa laschain nus l’emprim ina giada passar las elecziuns. Igl è uschia, in interess è avant maun per ina candidatura per Berna.
Dudesch onns essas Vus stà deputà. Tge è sa midà il pli fitg en quest tozzel onns?
La polarisaziun è vegnida bler pli ferma, era cun il nov sistem d’elecziun il 2022. Ussa è l’opiniun bleras giadas gia fatga, avant che la debatta en la sala cumenza.
Maurus Tomaschett, Center, Breil
FMR: Suenter 16 onns sco deputà chalais Vus cun la politica chantunala. Questa sessiun è Vossa davosa. Tge vegn a mancar a Vus il pli fitg?
Maurus Tomaschett: La colleghialitad en la partida, ma era sur las partidas ora, ils buns discurs e la debatta politica, quai vegn a mancar a mai. Manar debattas per ils interess ch’ins ha en la vita quotidiana è insatge che ma plascha e m’ha adina plaschì bain.
Tge bilantscha faschais Vus da Vossa carriera politica, saja quai sco deputà, ma era sco suprastant da la vischnanca da Breil?
Sin palancà chantunal èsi reussì bler tenor mai, en mintga cas. Sin palancà communal n’èsi absolutamain betg reussì, ma era quai èsi d’acceptar.
Munta quai che Vus avais ussa definitivamain finì cun la politica?
Jau hai ussa 56 onns e sun ì tras tut questas staziuns che ti sas ir tras. Jau manegel ch’igl è ussa finì, ma l’interess per la politica resta natiralmain vinavant. Quel resta adina.
Tge fa pli mal a Vus? Che Vossa partida perda in sez en il circul electoral da Breil u che insatgi da Vuorz è ussa daventà deputà?
Nagina resposta è er ina resposta.
Reto Lehner, PPS, Zernez
Suenter «be» quatter onns avais Vus decidì da chalar sco deputà. Vus avais menziunà sco raschun motivs famigliars e mancanza da temp. Quant temp dovra uschè in’uffizi atgnamain?
Reto Lehner: Ins sto investir bler temp, sch’ins vul al far endretg. I n’è betg mo il temp da la sessiuns, igl è era bleras sedutas da la fracziun e da cumissiuns. Jau hai fatg gugent quai, ma igl è da metter prioritads e da decider mintgatant cunter insatge.
Vus essas gea er in dirigent engaschà. Damai ha la musica triumfà sur la politica.
Tuts dus champs èn impurtants per mai. Jau hai ils ultims quatter onns partì si bain il temp tranter quest dus champs d’interess. Ussa fatsch jau entant puspè dapli spazi per la musica.
Tge ha fatg surstar Vus il pli fitg dal manaschi politic a Cuira?
Avant quatter onns hai jau cumenzà sco newcomer ed hai fatg super experientschas qua a Cuira. Il pli fatg surstar mai han tut ils gieus enturn il manaschi, cun tut las strategias. Quai è schon pli cumplex che quai ch’ins legia en las medias.
Datti anc insatge che Vus vulevas adina dir?
Star tar l’atgna opiniun è impurtant. Era sche l’opiniun na plascha forsa betg adina a quel daspera. I na munta era betg che ti es cunter la persuna, mabain che ti has simplamain in auter avis.
Gust da leger dapli?